Прыказкі: мудрасць народа ў кароткай форме
Мэты і задачы
- Мэта: да канца ўрока вучні пазнаёмяцца з асаблівасцямі беларускіх прыказак, навучацца тлумачыць іх сэнс і падбіраць прыказку да жыццёвай сітуацыі.
- Вызначыць адрозненні паміж прыказкай і звычайным выказваннем, раскрыць пераносны сэнс прапанаваных прыказак.
- Развіваць навыкі выразнага чытання, сэнсавага аналізу, параўнання і аргументаванага выказвання ў парах.
- Фарміраваць цікавасць да беларускай мовы і культуры, павагу да народнай мудрасці і вопыту старэйшых пакаленняў.
- Навучыць прымяняць прыказкі для характарыстыкі ўчынкаў і жыццёвых сітуацый.
Плануемыя вынікі
Асобасныя
- Вучні праяўляюць цікавасць да беларускай фальклорнай спадчыны і разуменне яе культурнай каштоўнасці.
- Вучні ўсведамляюць значэнне працавітасці, сяброўства, узаемадапамогі і адказнасці.
- Вучні ацэньваюць уласны ўклад у парную і групавую работу.
Метапрадметныя
- Вучні знаходзяць у тэксце ключавыя словы і вызначаюць асноўную думку прыказкі.
- Вучні параўноўваюць прамое і пераноснае значэнне выказванняў.
- Вучні плануюць адказ, супрацоўнічаюць у пары, задаюць удакладняючыя пытанні і аргументуюць выбар.
- Вучні выкарыстоўваюць інтэрактыўную дошку або слайд для супастаўлення прыказак і сітуацый.
Прадметныя
- Вучні ведаюць паняцце «прыказка» і называюць яе асноўныя асаблівасці: сцісласць, вобразнасць, павучальнасць, завершанасць думкі.
- Вучні ўмеюць тлумачыць сэнс беларускіх прыказак сваімі словамі.
- Вучні ўмеюць адрозніваць прыказку ад асобнага словазлучэння або незавершанага выказвання.
- Вучні падбіраюць прыказку да прапанаванай жыццёвай сітуацыі і чытаюць яе выразна.
Універсальныя вучэбныя дзеянні (УУД)
Асобасныя УУД
- Вызначаюць асабістае стаўленне да народнай мудрасці і яе значэння ў сучасным жыцці.
- Параўноўваюць паводзіны героя жыццёвай сітуацыі з маральным сэнсам прыказкі.
- Праяўляюць павагу да думкі аднакласніка.
Рэгулятыўныя УУД
- Прымаюць вучэбную мэту і фармулююць план работы з прыказкай.
- Правяраюць, ці адпавядае тлумачэнне сэнсу прыказкі яе асноўнай думцы.
- Выпраўляюць памылкі пасля абмеркавання і ацэньваюць вынік работы.
Пазнавальныя УУД
- Вылучаюць ключавыя словы і вобразныя элементы прыказкі.
- Аналізуюць сувязь паміж літаральным вобразам і павучальным сэнсам.
- Класіфікуюць прыказкі паводле тэм: праца, сяброўства, веды, асцярожнасць.
- Ствараюць кароткае тлумачэнне і мадэлююць жыццёвую сітуацыю.
Камунікатыўныя УУД
- Слухаюць партнёра і дапаўняюць яго адказ без перапынення.
- Дамаўляюцца пра агульнае тлумачэнне прыказкі.
- Аргументуюць выбар прыказкі і задаюць пытанні: «Чаму ты так думаеш?».
- Прадстаўляюць вынік парнай работы класу.
Падрыхтоўка настаўніка да ўрока
- Падрыхтаваць прэзентацыю або матэрыял для інтэрактыўнай дошкі з шасцю беларускімі прыказкамі і малюнкамі да іх.
- Раздрукаваць карткі з пачаткамі і заканчэннямі прыказак: па адной картцы на кожнага вучня.
- Падрыхтаваць адну картку з жыццёвай сітуацыяй для асноўнага задання кожнай пары.
- Вывесіць на дошку памятку: «Прачытай — знайдзі ключавыя словы — растлумач вобраз — сфармулюй павучанне».
- Падрыхтаваць стыкеры трох колераў для рэфлексіі: зялёны, жоўты, чырвоны.
- Падрыхтаваць таймер на 2 і 3 хвіліны, праектар або інтэрактыўную дошку, калонкі пры выкарыстанні аўдыязапісу.
- Падабраць для фізкультхвілінкі рухі, звязаныя са значэннямі слоў «праца», «сяброўства», «веды».
Ход урока
Этап 1. Арганізацыйны момант і матывацыя (4 хв)
Мэта этапу: стварыць добразычлівую атмасферу і выклікаць цікавасць да тэмы прыказак.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
1 хв | Настаўнік вітае клас: "Добры дзень, рабяты! Праверце, ці ёсць у вас сшытак, ручка і добры настрой. Сёння мы будзем працаваць са словамі, у якіх народ захоўваў свой жыццёвы вопыт." | Правяраюць гатоўнасць да ўрока, рыхтуюць сшыткі і адказваюць: "Мы гатовыя". |
3 хв | Настаўнік паказвае на экране малюнак чалавека, які шмат працаваў, і запіс: "Без працы не выцягнеш і рыбку са сажалкі". Настаўнік пытаецца: "Ці можна зразумець гэтую фразу літаральна? Якая думка ў ёй схавана? Як называюцца такія выказванні?" | Разглядаюць малюнак, абмяркоўваюць адказ у парах і фармулююць: "Гэта прыказка. Яна вучыць, што выніку нельга дасягнуць без намаганняў". |
Завяршэнне этапу: настаўнік падводзіць вынік: "Мы ўбачылі, што кароткае выказванне можа змяшчаць важную думку. Сёння высветлім, як пабудавана прыказка і як раскрываць яе сэнс."
Этап 2. Актуалізацыя ведаў (6 хв)
Мэта этапу: успомніць вядомыя фальклорныя жанры і выявіць пачатковыя ўяўленні вучняў пра прыказкі.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
2 хв | Настаўнік праводзіць прыём "Падумай — абмяркуй у пары — падзяліся": "Успомніце, якія малыя жанры вуснай народнай творчасці вы ведаеце. Запішыце два прыклады, а потым параўнайце з адказам суседа." | Індывідуальна запісваюць прыклады, параўноўваюць іх у парах: "загадка, казка, прыказка, лічылка". |
4 хв | Настаўнік паказвае тры выказванні: "Вада", "Хто рана ўстае, таму Бог дае", "Вецер дзьме". Пытаецца: "Якое з іх мае завершаную думку і павучанне? Па якіх прыкметах вы гэта вызначылі?" | Выбіраюць прыказку, падкрэсліваюць у ёй словы «рана ўстае» і «дае», тлумачаць: "У ёй ёсць завершаная думка і парада". |
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Мы ўжо можам пазнаць прыказку сярод іншых выказванняў, але пакуль не назвалі ўсе яе прыкметы. Зараз вызначым іх дакладна."
Этап 3. Пастаноўка праблемы і мэты (4 хв)
Мэта этапу: сфармуляваць вучэбную задачу праз аналіз незразумелай прыказкі.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
2 хв | Настаўнік запісвае на дошцы: "Не май сто рублёў, а май сто сяброў". Звяртаецца да класа: "Ці сапраўды прыказка забараняе мець грошы? Якое слова дапамагае зразумець галоўную думку?" | Абмяркоўваюць, называюць слова «сяброў» і адказваюць: "Гаворка пра тое, што добрыя сябры важнейшыя за багацце". |
2 хв | Настаўнік падводзіць да мэты: "Сёння нам трэба навучыцца знаходзіць вобраз у прыказцы, перакладаць яго на звычайную мову і звязваць з жыццёвай сітуацыяй. Запішам тэму: "Прыказкі"." | Фармулююць мэту ў сшытках: "Навучыцца тлумачыць сэнс прыказак і прымяняць іх у маўленні". |
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Мэта вызначана. Будзем дзейнічаць па памятцы: прачытаем, знойдзем ключавыя словы, растлумачым вобраз і сфармулюем павучанне."
Этап 4. Адкрыццё новага ведання. Праца з прыказкамі (9 хв)
Мэта этапу: адкрыць асноўныя асаблівасці прыказкі праз сэнсавы аналіз.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
3 хв | Настаўнік паказвае на экране прыказку "Сем разоў адмерай, адзін раз адрэж" і тлумачыць праз эўрыстычную гутарку: "Што адбываецца ў прамым сэнсе? Чаму народ прапануе спачатку мераць? У якіх сітуацыях мы гаворым так сёння?" | Вылучаюць дзеясловы «адмерай», «адрэж», адказваюць: "Трэба добра падумаць перад дзеяннем, праверыць сябе, не спяшацца". |
3 хв | Настаўнік раздае парам карткі з прыказкамі "Век жыві — век вучыся" і "Дружба мацнейшая за камень". Інструктуе: "За дзве хвіліны знайдзіце ключавыя словы і запішыце адно сказавае тлумачэнне." | У парах падкрэсліваюць ключавыя словы і запісваюць: "Чалавек павінен вучыцца ўсё жыццё"; "Сапраўдная дружба трывалая". |
3 хв | Настаўнік абагульняе: "Прыказка — гэта кароткае, звычайна вобразнае і завершанае выказванне з павучальным сэнсам. Яна перадае народны вопыт і дапамагае ацаніць учынак або сітуацыю." | Запісваюць вызначэнне, называюць прыкметы: "сцісласць, вобразнасць, завершанасць, павучальнасць". |
Запіс у сшытках
Прыказка — кароткае, вобразнае, завершанае выказванне з павучальным сэнсам, якое перадае народны вопыт. Прыкметы прыказкі: сцісласць, вобразнасць, павучальнасць, завершанасць думкі.
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Цяпер мы ведаем, з чаго складаецца прыказка. Праверым, ці зможам выкарыстаць памятку самастойна і растлумачыць яе сэнс."
Этап 5. Фізкультхвілінка і міжпрадметная сувязь (4 хв)
Мэта этапу: зняць стомленасць і звязаць прыказкі з музыкай, выяўленчым мастацтвам і паўсядзённымі паводзінамі.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
2 хв | Настаўнік прапануе фізкультхвілінку: "Калі пачуеце прыказку пра працу — пацягніцеся ўверх; пра сяброўства — павярніцеся да суседа і ўсміхніцеся; пра веды — дакраніцеся рукой да галавы." Чытае тры прыказкі ў выразным тэмпе. | Выканваюць адпаведныя рухі, слухаюць прыказкі і вызначаюць іх тэматыку. |
2 хв | Настаўнік паказвае на экране тры выявы: кнігу, рукі людзей, дарогу. Пытаецца: "Якую прыказку можна суаднесці з кожным малюнкам? Якая агульная думка аб'ядноўвае гэтыя выявы?" | Падбіраюць прыказкі, тлумачаць сувязь з выявай і фармулююць: "Веды, праца і супрацоўніцтва дапамагаюць чалавеку дасягаць мэты". |
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Мы ўбачылі, што прыказкі звязаны не толькі з літаратурай, але і з музыкай, малюнкамі, паводзінамі чалавека. Цяпер выкарыстаем іх у канкрэтнай жыццёвай сітуацыі."
Этап 6. Першаснае замацаванне. Адно асноўнае заданне (8 хв)
Мэта этапу: замацаваць алгарытм тлумачэння прыказкі і яе прымянення ў маўленні.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
2 хв | Настаўнік раздае кожнай пары аднолькавую картку: "Андрэй атрымаў складанае заданне. Ён хацеў адразу здацца, але спытаў параду ў сябра, склаў план і выканаў работу. Якая прыказка лепш за ўсё падыходзіць да сітуацыі? Растлумачце выбар." На экране прапанаваны тры варыянты: "Сем разоў адмерай, адзін раз адрэж"; "Век жыві — век вучыся"; "Не май сто рублёў, а май сто сяброў". | Чытаюць сітуацыю і варыянты, індывідуальна выбіраюць прыказку. |
3 хв | Настаўнік нагадвае: "Спачатку назавіце ключавыя словы сітуацыі, потым растлумачце сэнс прыказкі і толькі пасля гэтага абгрунтуйце выбар адным поўным сказам." Падыходзіць да пар і задае пытанне: "Што менавіта ў сітуацыі паказвае на вашу прыказку?" | У парах выбіраюць прыказку "Не май сто рублёў, а май сто сяброў", называюць ключавыя словы «спытаў параду ў сябра», рыхтуюць аргументацыю. |
3 хв | Настаўнік запрашае дзве пары выступіць і праводзіць узаемаацэнку: "Паслухайце адказ. Ці названы сэнс прыказкі? Ці ёсць сувязь з сітуацыяй? Падніміце зялёную картку, калі адказ поўны, жоўтую — калі трэба дапоўніць." | Прадстаўляюць адказ: "Прыказка падыходзіць, бо сапраўдны сябар дапамагае пераадолець цяжкасці. Яна вучыць цаніць сяброўства". Ацэньваюць адказы паводле двух крытэрыяў. |
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Вы выканалі алгарытм: знайшлі словы, раскрылі сэнс і абгрунтавалі выбар. Зараз кожны праверыць сябе самастойна."
Этап 7. Самастойная работа і рэфлексія (10 хв)
Мэта этапу: праверыць індывідуальнае разуменне тэмы і асэнсаваць вынік урока.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
4 хв | Настаўнік прапануе самаправерку на экране: "Запішыце адну прыказку, якую запомнілі, і растлумачце яе сэнс адным-двума сказамі. Падкрэсліце ў прыказцы ключавыя словы." | Індывідуальна запісваюць прыказку, напрыклад "Век жыві — век вучыся", падкрэсліваюць ключавыя словы і тлумачаць яе сэнс. |
2 хв | Настаўнік арганізуе праверку: "Звярніцеся да суседа. Параўнайце тлумачэнні і назавіце адну моцную сторону адказу партнёра." | Чытаюць адказы ў парах, называюць моцныя бакі: "Ты добра растлумачыў павучанне". |
4 хв | Настаўнік праводзіць рэфлексію "Святлафор": "Зялёны стыкер азначае: я магу растлумачыць прыказку; жоўты: мне патрэбна яшчэ практыка; чырвоны: я пакуль блытаюся. На дошцы дапішыце адно слова, якое вы запомнілі." | Выбіраюць стыкер, прымацоўваюць яго каля адпаведнага сцвярджэння і запісваюць слова: "мудрасць", "вобразнасць", "сяброўства". |
Завяршэнне этапу: настаўнік кажа: "Сёння вы не проста запомнілі прыказкі, а навучыліся раскрываць іх сэнс і звязваць з жыццём. Давайце падвядзём вынік і запішам хатняе заданне."
Крытэрыі ацэньвання практычнай работы
- "5" — вучань дакладна называе прыказку, знаходзіць ключавыя словы, поўна тлумачыць яе пераносны сэнс і пераканаўча звязвае з прапанаванай сітуацыяй.
- "4" — вучань правільна называе прыказку і раскрывае яе асноўны сэнс, але дапускае адну недакладнасць у аргументацыі.
- "3" — вучань пазнае прыказку, але тлумачэнне няпоўнае, сувязь з сітуацыяй названа без дастатковага абгрунтавання.
Рэфлексія
Пытанне для вучня | Мэта пытання |
|---|---|
Што такое прыказка і чым яна адрозніваецца ад звычайнага сказа? | Праверка разумення асноўнага паняцця і яго прыкмет. |
Якія словы дапамагаюць раскрыць сэнс прыказкі? | Выяўленне навыку сэнсавага аналізу і пошуку ключавых слоў. |
Якую прыказку ты мог бы выкарыстаць у размове сёння? | Праверка пераносу ведаў у жыццёвую сітуацыю. |
Што было найбольш складаным на ўроку? | Выяўленне індывідуальных цяжкасцей для наступнай карэкцыі. |
Завяршальнае слова настаўніка
"Сёння мы высветлілі, што прыказка — гэта маленькае выказванне з вялікім сэнсам. Вы навучыліся знаходзіць у ёй ключавыя словы, тлумачыць вобраз і падбіраць прыказку да жыццёвай сітуацыі. Памятайце: нельга абмяжоўвацца толькі перакладам слоў, трэба раскрываць павучанне. На наступным уроку мы працягнем знаёміцца з вуснай народнай творчасцю і параўнаем прыказкі з іншымі жанрамі."
Хатняе заданне
Узровень | Што задаць | Навошта |
|---|---|---|
Базавы (абавязковы) | Запісаць 3 беларускія прыказкі пра працу, сяброўства або веды і растлумачыць сэнс кожнай адным сказам. | Замацаваць паняцце прыказкі і навучыцца перадаваць яе сэнс сваімі словамі. |
Сярэдні (павышальны) | Падабраць адну прыказку да рэальнай сітуацыі са школьнага жыцця і напісаць кароткае абгрунтаванне з 3–4 сказаў. | Развіваць уменне прымяняць фальклорны матэрыял у маўленні і аргументаваць выбар. |
Прасунуты (дадатковы) | Стварыць невялікі ілюстраваны слайд або плакат з адной прыказкай: тэкст, малюнак, тлумачэнне і прыклад сітуацыі. | Развіваць творчае мысленне, ІКТ-кампетэнтнасць і ўменне прадстаўляць інфармацыю. |
Кантрольныя пытанні перад выхадам з класа: "Што называецца прыказкай? Якія дзве яе прыкметы ты можаш назваць? Як растлумачыць прыказку, калі яе словы ўжыты не ў прамым сэнсе?"
