Тексттик документти жалпылоо: түзүмдүк элементтер, редакциялоо, шрифт, диаграмма жана формулалар
Максаттар жана милдеттер
- Сабактын SMART максаты: 45 мүнөттүн ичинде окуучулар тексттик документтин түзүмдүк элементтерин таанып, текстти редакциялоо ыкмаларын колдонуп, шрифттин түрүн жана касиеттерин өзгөртүп, документке диаграмма менен формуланы туура жайгаштыра алышат.
- Тексттик документтин символ, сөз, сүйлөм, абзац, тизме, таблица жана сүрөт сыяктуу түзүмдүк элементтерин айырмалоо.
- Редакциялоо учурунда текстти кошуу, өчүрүү, көчүрүү, жылдыруу жана каталарды оңдоо ыкмаларын колдонуу.
- Шрифттин аталышын, өлчөмүн, түсүн, калың, кыйшык жана асты сызылган түрлөрүн максатка ылайык тандоо.
- Диаграмма жана формула тексттик документте маалыматты түшүнүктүүрөөк берүүгө кандай жардам берерин түшүндүрүү жана практикалык тапшырмада колдонуу.
- Өз ишин критерийлер боюнча текшерүү, жупта пикир алмашуу жана санариптик документ менен иштөө маданиятын сактоо.
Күтүлүүчү натыйжалар
Жеке натыйжалар
- Окуучу санариптик маалыматты так жана эстетикалык берүүнүн маанисин түшүнөт.
- Өз ишине жоопкерчилик менен мамиле кылып, тапшырманы өз алдынча тандоого жана аткарууга аракет кылат.
- Документти түзүүдө автордук эмгекти, маалыматтын ишенимдүүлүгүн жана компьютердик коопсуздукту эске алат.
- Келечектеги кесиптерде тексттик документтер менен иштөө зарыл экенин түшүнөт.
Метапредметтик натыйжалар
- Маалыматты түзүмдөп, тексттин маанилүү жана кошумча бөлүктөрүн айырмалайт.
- Берилген критерийлер боюнча документти талдап, каталарды таап, оңдоо жолун сунуштайт.
- Жупта жана топто иштеп, өз оюн далилдүү билдирет жана башка окуучунун сунушун угат.
- Иштин планын түзүп, убакытты бөлүштүрүп, жыйынтыкты өз алдынча текшерет.
- Практикалык иштин жыйынтыгын диаграмма же формула аркылуу берүүнүн ылайыктуу жолун тандайт.
Предметтик натыйжалар
- Тексттик документтин негизги түзүмдүк элементтерин: символ, сөз, сүйлөм, абзац, тизме, таблица жана сүрөттү атайт.
- Текстти редакциялоо, форматтоо жана документтин мазмунун өзгөртүү түшүнүктөрүн айырмалайт.
- Шрифттин аталышын, өлчөмүн, түсүн жана жазуу стилин өзгөртө алат.
- Документке жөнөкөй диаграмма жана математикалык формула киргизип, алардын маанисин түшүндүрөт.
- Даяр документти берилген критерийлер боюнча текшерип, каталарын оңдойт.
Универсалдык окуу аракеттери
Жекелик УОА
- Окуу тапшырмасынын маанисин түшүнүп, санариптик сабаттуулукту жеке өнүгүүсү үчүн маанилүү деп эсептейт.
- Өзүнүн күчтүү жана өнүктүрүлө турган жактарын баалайт.
- Документти так, түшүнүктүү жана жоопкерчиликтүү даярдоого умтулат.
- Топтук иште өз ролун жоопкерчилик менен аткарат.
Регулятивдик УОА
- Сабактын максатын түшүнүп, практикалык иштин кадамдарын пландаштырат.
- Тапшырманы аткаруу үчүн убакытты бөлүштүрөт.
- Документти критерийлер боюнча текшерип, табылган кемчиликтерди оңдойт.
- Кыйынчылык жаралганда жардам сурап же башка ыкманы тандайт.
Таанып-билүүчүлүк УОА
- Тексттик документтин элементтерин классификациялайт жана алардын байланышын аныктайт.
- Маалыматты таблица, диаграмма жана формула түрүндө берүүнү салыштырат.
- Редакциялоо менен форматтоонун айырмасын мисал аркылуу түшүндүрөт.
- Берилген документтен каталарды таап, оңдоонун алгоритмин түзөт.
- Компьютердик программадагы белгилерди жана буйруктарды максатка ылайык колдонот.
Коммуникативдик УОА
- Жупта тапшырманы талкуулап, өз чечимин түшүндүрөт.
- Суроо берип, классташынын жообун толуктайт.
- Топто ролдорду бөлүштүрүп, жалпы жыйынтыкка келет.
- Өз ара текшерүүдө сылык жана далилдүү пикир айтат.
Мугалимдин сабакка даярдыгы
- Компьютердик класстагы ар бир окуучуга же жупка тексттик редактору бар компьютерди даярдоо.
- Түзүмдүк элементтер, редакциялоо жана шрифт боюнча кыскача тапшырма-карточкаларды үч деңгээлде басып чыгаруу.
- Каталары атайын киргизилген тексттик файлды ар бир компьютерге алдын ала жайгаштыруу.
- Диаграмма түзүү үчүн окуучулардын күнүмдүк экран убактысы боюнча 5–6 мааниден турган маалымат даярдоо.
- Формула киргизүү үчүн жөнөкөй мисалдарды даярдоо: $a+b=c$, $S=a\cdot b$, $x=\frac{a+b}{2}$.
- Проекторду, мугалимдин компьютерин жана экрандагы даяр үлгү документти текшерүү.
- Тактага сабактын 5E модели боюнча кадамдарын жана практикалык иштин критерийлерин жазуу.
- Ар бир жупка бирден текшерүү барагын жана өзүн-өзү баалоо стикерин берүү.
- Коопсуздук боюнча эскертүүнү экранга чыгаруу: туура отуруу, көз менен экрандын аралыгы, колду тыныктыруу.
Сабактын жүрүшү
1-этап. Кызыктыруу жана уюштуруу — Engage (3 мүнөт)
Максаты: окуучуларды сабакка даярдоо, темага кызыктыруу жана жалпылоо үчүн окуу милдетин аныктоо.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
1 мүнөт | Мугалим: "Саламатсыңарбы, окуучулар! Бүгүн биз тексттик документ менен иштөө боюнча мурдагы билимдерибизди бир системага келтиребиз. Компьютерлерди күйгүзүп, туура отурууну жана экранга чейинки аралыкты сактоону текшергиле." | Компьютерлерин даярдашат, отуруу эрежесин текшеришет жана сабакка керектүү файлды ачууга даяр болушат. |
2 мүнөт | Мугалим экранга эки документти көрсөтөт: биринчисинде баш аталыш, абзацтар, диаграмма жана формула так жайгашкан; экинчисинде шрифттер аралашып, каталар жана туура эмес жайгашкан объекттер бар. "Кайсы документти окуу жеңилирээк? Эмне үчүн?" — деп сурайт. | Жупта 30 секунд ойлонуп, 1 мүнөт талкуулашат. Жооп беришет: "Биринчи документ түзүмдүү, шрифти бирдей жана маалымат түшүнүктүү берилген". |
Завершение этапа: мугалим жыйынтыктайт: "Документтин сапаты анын мазмунуна гана эмес, түзүмүнө жана жасалгасына да байланыштуу. Эми ушул билимдерди бириктирип, практикалык тапшырма аркылуу текшеребиз."
2-этап. Мурунку билимдерди эске түшүрүү — Explore (6 мүнөт)
Максаты: тексттик документтин түзүмдүк элементтерин, редакциялоо менен форматтоонун айырмасын эске түшүрүү.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
3 мүнөт | Мугалим "Тез классификация" ыкмасын уюштурат. Тактага сөздөрдү чыгарат: символ, абзац, шрифт, диаграмма, формула, сөз, таблица, түс. "Булардын кайсылары тексттин түзүмдүк элементтери, кайсылары текстти жасалгалоого же маалыматты берүүгө тиешелүү?" | Ар бир жуп сөздөрдү эки топко бөлөт. Мисалы: "символ, сөз, абзац, таблица — түзүмдүк элементтер; шрифт, түс — форматтоо; диаграмма жана формула — маалыматты берүү каражаттары". |
3 мүнөт | Мугалим: "Редакциялоо менен форматтоонун айырмасын бир сүйлөм менен айткыла. Мисал келтиргиле." Тактага окуучулардын жоопторун кыскача жазат. | Жооп беришет: "Редакциялоо мазмунду өзгөртөт: сөздү өчүрүү же кошуу. Форматтоо тексттин көрүнүшүн өзгөртөт: шрифтти, өлчөмдү же түстү өзгөртүү". |
Завершение этапа: мугалим айтат: "Биз негизги түшүнүктөрдү эстедик. Бирок чыныгы документ менен иштегенде бул аракеттерди кайсы тартипте колдонуу керек? Кийинки этапта практикалык көйгөйдү чечебиз."
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
3-этап. Көйгөйдү аныктоо жана максат коюу — Explain (5 мүнөт)
Максаты: сапатсыз документтеги каталарды талдап, практикалык иштин максатын окуучулар менен бирге түзүү.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
3 мүнөт | Мугалим каталары бар документти көрсөтөт: баш аталыш кичине тамга менен жазылган, абзацтар бөлүнгөн эмес, айрым сөздөр ката жазылган, диаграмманын аталышы жок. "Бул документти окурманга түшүнүктүү кылуу үчүн эмнени биринчи, экинчи жана үчүнчү жасайбыз?" | Топтор документтен каталарды табышат жана иреттешет: "Адегенде мазмундук каталарды оңдойбуз, андан кийин түзүмүн уюштурабыз, акырында шрифтти жана объекттерди форматтайбыз". |
2 мүнөт | Мугалим: "Демек, бүгүнкү максатыбыз кандай болот? Практикалык иш бүткөндө силер эмнени көрсөтө аласыңар?" Максатты тактап, экранга чыгарат. | Максатты өз сөзү менен айтышат: "Биз текстти оңдоп, форматтап, диаграмма менен формуланы документке киргизип, даяр ишти текшере алабыз". |
Завершение этапа: мугалим жыйынтыктайт: "Биз иштин максатын жана тартибин аныктадык. Эми ар бир кадамды колдонуп, документти өз колубуз менен жакшыртабыз."
4-этап. Билимди колдонуу жана практикалык иш — Elaborate (12 мүнөт)
Максаты: окуучулар редакциялоо, форматтоо, диаграмма жана формула киргизүү көндүмдөрүн бир документте колдонушат.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
2 мүнөт | Мугалим: "Ар бир жупка бирдей баштапкы файл берилди. Файлдагы текстти өзгөртпөй туруп эле форматтоого шашпагыла. Алгач аны окуп чыгып, каталарды белгилегиле. Тапшырманын кадамдары экранда көрсөтүлгөн." | Жуптар файлды ачып, текстти толук окушат жана каталарды белгилешет. |
4 мүнөт | Мугалим: "Биринчи кадам — редакциялоо. Төмөнкү сүйлөмдү тууралагыла: 'Диаграмма маалыматты салыштырууга жардам берет жана формула эсептөөнү кыскартат'. Экинчи кадам — аталышты өзүнчө сапка чыгарып, абзацтарды бөлгүлө. Өчүрүү, кошуу жана көчүрүү буйруктарын колдонгула." | Тексттеги орфографиялык жана техникалык каталарды оңдошот, аталышты бөлүп, абзацтарды түзүшөт, сөздөрдү кошуп же өчүрүшөт. |
3 мүнөт | Мугалим экранда шрифт боюнча эскертүү көрсөтөт: "Баш аталыш үчүн 16–18 өлчөмдүү калың шрифтти, негизги текст үчүн 12–14 өлчөмдүү окууга ыңгайлуу шрифтти тандагыла. Үчтөн ашык шрифт колдонбогула." | Баш аталышты жана негизги текстти форматташат, шрифттин атын, өлчөмүн, калыңдыгын жана түсүн максатка ылайык өзгөртүшөт. |
3 мүнөт | Мугалим: "Эми маалыматты диаграмма менен бергиле. Берилген беш маанини колдонуп, жөнөкөй мамычалуу диаграмма түзгүлө. Диаграммага аталыш жана түшүндүрмө кошкула. Андан кийин формула объектисин киргизип, $S=a\cdot b$ формуласын жазыгыла." | Маалыматтарды киргизип, диаграмма түзүшөт, аталышын жазышат жана формула редактору аркылуу $S=a\cdot b$ формуласын документке жайгаштырышат. |
Жазуу дептерде
- Редакциялоо — тексттин мазмунун өзгөртүү: кошуу, өчүрүү, көчүрүү, жылдыруу жана каталарды оңдоо.
- Форматтоо — тексттин сырткы көрүнүшүн өзгөртүү: шрифт, өлчөм, түс, калың, кыйшык жана асты сызылган жазуу.
- Сапаттуу документтин белгилери: так түзүм, бирдей стил, туура жайгашкан объекттер жана түшүнүктүү маалымат.
Завершение этапа: мугалим айтат: "Биз документти мазмуну жана көрүнүшү боюнча жакшырттык. Эми ар бир жуп өз ишин критерийлер менен текшерип, эмнени дагы оңдоо керек экенин аныктайт."
5-этап. Сергитүү көнүгүүсү — Fitness (3 мүнөт)
Максаты: көздү жана булчуңдарды эс алдырып, компьютер менен коопсуз иштөөнү бекемдөө.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
1 мүнөт | Мугалим: "Экранды убактылуу минималдаштырабыз. Көзүбүздү алыс жайгашкан нерсеге бурабыз: үч секунд жакынга, үч секунд алысты карайбыз. Муну үч жолу кайталайбыз." | Көздөрүн жакын жана алыс чекитке кезектештирип бурушат. |
1 мүнөт | Мугалим кыймылдарды көрсөтөт: "Ийиндерди көтөрүп-түшүргүлө, билектерди жай айланткыла, манжаларды кысылып-бошоткула." | Ийин, билек жана манжа үчүн көнүгүүлөрдү аткарышат. |
1 мүнөт | Мугалим: "Терең дем алабыз, түз отурабыз. Эми документти текшерүүгө даярбыз." | Дем алуу көнүгүүсүн жасап, компьютерге туура отурушат. |
Завершение этапа: мугалим жыйынтыктайт: "Ден соолугубузду сактоо да компьютер менен иштөөнүн бир бөлүгү. Эми даяр документти текшерип, өз ишибизди баалайбыз."
6-этап. Текшерүү жана баалоо — Evaluate (10 мүнөт)
Максаты: даяр документти критерийлер боюнча баалоо, каталарды оңдоо жана өз ара пикир берүү.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
3 мүнөт | Мугалим ар бир жупка текшерүү барагын берет: "Документте аталыш барбы? Абзацтар бөлүндүбү? Каталар оңдолдубу? Шрифт бирдиктүүбү? Диаграмманын аталышы барбы? Формула туура киргизилдиби?" | Жуптар өз документин алты критерий боюнча текшерип, ар бир пунктка белги коюшат. |
4 мүнөт | Мугалим "Эки жакшы жагы жана бир сунуш" ыкмасын түшүндүрөт: "Коңшу жуптун документин карап, эки ийгиликтүү жагын жана бир жакшыртуу сунушун жазыңыздар. Сунуш конкреттүү болсун." | Документтерди жуптар арасында алмаштырып, эки жакшы жагын жана бир сунушун жазышат. |
3 мүнөт | Мугалим 2–3 жуптун ишин экрандан көрсөтөт жана сурайт: "Бул документте кайсы түзүмдүк элементтер бар? Диаграмма маалыматты туура көрсөтүп турабы? Формула эмне үчүн өзүнчө объект катары берилген?" | Документтерди талдашат, жооп беришет: "Абзац, аталыш, диаграмма жана формула бар. Диаграмма маанилерди салыштырууга жардам берет, формула эсептөөнү кыска көрсөтөт". |
Завершение этапа: мугалим айтат: "Биз документти өз алдынча жана өз ара текшердик. Эми сабакта эмнени үйрөнгөнүбүздү жыйынтыктап, кийинки иш үчүн суроолорду аныктайбыз."
7-этап. Рефлексия жана үй тапшырмасы (6 мүнөт)
Максаты: окуучулардын жетишкендигин, кыйынчылыгын жана кийинки кадамын аныктоо; үй тапшырмасын түшүндүрүү.
Убакыт | Мугалимдин аракети | Окуучулардын аракети |
|---|---|---|
3 мүнөт | Мугалим "Чыгуу билети" ыкмасын колдонот: "Стикерге үч жооп жазыңыздар: бүгүн эмнени үйрөндүм; кайсы аракетти ишенимдүү аткара алам; дагы эмнени машыгышым керек?" | Стикерге үч жооп жазышат. Мисалы: "Редакциялоо менен форматтоону айырмалайм; диаграмма түзө алам; формула киргизүүнү дагы машыгам". |
1 мүнөт | Мугалим: "Өзүңөрдү светофор менен баалагыла: жашыл — өз алдынча аткарам, сары — бир аз жардам керек, кызыл — кайра түшүндүрүү зарыл." | Стикер же кол белгиси аркылуу өз деңгээлин көрсөтүшөт. |
2 мүнөт | Мугалим үй тапшырмасын түшүндүрөт: "Үч деңгээлдин ичинен базалык тапшырма милдеттүү. Каалоочулар орто же жогорку деңгээлди тандай алышат. Файлды өзүнчө сактап, кийинки сабакка даяр алып келгиле." | Үй тапшырмасын күндөлүккө жазышат, суроо болсо такташат. |
Завершение этапа: мугалим жыйынтыктайт: "Бүгүн силер документтин мазмунун гана эмес, анын түзүлүшүн жана маалыматты көрсөтүү ыкмасын да башкардыңар. Кийинки сабакта даяр документтерди салыштырып, алардын сапатын дагы терең баалайбыз."
Практикалык ишти баалоо критерийлери
- "5" — тексттик каталар толук оңдолгон, түзүмдүк элементтер туура бөлүнгөн, шрифт бирдиктүү жана максатка ылайык колдонулган, диаграмма аталышы менен берилген, формула туура киргизилген.
- "4" — негизги тапшырмалар туура аткарылган, бирок бир майда форматтоо кемчилиги же диаграммадагы кошумча элементтин жетишсиздиги бар.
- "3" — документтин негизги мазмуну сакталган, бирок эки же андан көп редакциялоо, форматтоо же объект жайгаштыруу катасы калган; мугалимдин жардамы менен оңдой алат.
Рефлексия
Окуучу үчүн суроо | Суроонун максаты |
|---|---|
Бүгүн тексттик документтин кайсы түзүмдүк элементтерин айырмалоону үйрөндүң? | Негизги түшүнүктөрдүн өздөштүрүлүшүн аныктоо. |
Редакциялоо менен форматтоонун айырмасын өз мисалың менен түшүндүрө аласыңбы? | Түшүнүктөрдү механикалык эмес, мааниси боюнча колдонушун текшерүү. |
Диаграмма жана формула документте кандай учурда пайдалуу болот? | Маалыматты берүүнүн ылайыктуу формасын тандоо жөндөмүн аныктоо. |
Кайсы кадамда сага жардам керек болду? | Алгоритмдеги кыйынчылык чекиттерин аныктоо жана кийинки колдоону пландаштыруу. |
Мугалимдин жыйынтыктоочу сөзү
"Бүгүн биз тексттик документти түзүүнүн жана жакшыртуунун негизги кадамдарын кайталадык. Редакциялоо тексттин мазмунун оңдосо, форматтоо анын көрүнүшүн өзгөртөрүн эстен чыгарбоо керек. Диаграмма сандарды салыштырууга, ал эми формула эсептөөнү кыска жана так көрсөтүүгө жардам берет. Кийинки сабакта документтин дизайнын жана маалыматты дагы натыйжалуу берүүнүн жолдорун талдайбыз."
Үй тапшырмасы
Деңгээли | Бериле турган тапшырма | Максаты |
|---|---|---|
Базалык (милдеттүү) | Тексттик редактордо 1 беттик документ түзүү: аталыш, эки абзац, маркирленген тизме жана бир формула болсун. Текстти редакциялап, негизги шрифттин өлчөмүн жана аталыштын стилин тууралоо. | Документтин түзүмдүк элементтерин колдонуу жана редакциялоо менен форматтоону айырмалоо. Текшерүүдө аталыштын, абзацтардын жана формуланын туура жайгашышына көңүл буруу. |
Орто (жогорулатылган) | Күнүмдүк иш-аракеттерге байланыштуу 5–6 сандык мааниден турган маалымат боюнча мамычалуу диаграмма түзүү. Диаграммага аталыш, маалымат аттары жана түшүндүрмө кошуу. | Маалыматты диаграмма түрүндө берүү жана объекттин документтеги көрүнүшүн туура уюштуруу. Текшерүүдө диаграммадагы маалыматтын баштапкы сандарга дал келишине көңүл буруу. |
Жогорку (кошумча) | "Мен тандаган кесипте тексттик документтер" темасында 1–2 беттик мини-документ түзүү. Анда баш аталыш, бөлүмдөр, тизме, диаграмма жана кеминде эки формула болсун; колдонулган ар бир элементтин эмне үчүн тандалганын кыскача түшүндүрүү. | Маалыматты өз алдынча түзүмдөө, дизайн чечимин негиздөө жана бир нече инструментти комплекстүү колдонуу. Текшерүүдө мазмундун логикасына, бирдиктүү стилге жана объекттердин мааниге ылайык болушуна көңүл буруу. |
Чыгып кетерден мурда текшерүү суроолору: "Редакциялоо деген эмне? Форматтоо эмнеси менен айырмаланат? Шрифттин кайсы касиеттерин өзгөртө алабыз? Диаграмма кайсы маалыматты түшүнүктүүрөөк көрсөтөт? Формула документке кандай максатта киргизилет?"
