Г. Тукайның «Милләткә» («К нации») һәм «Милли моңнар» («Народные напевы») әсәрләрендә халыкка мәхәббәт һәм фольклор мотивлары
Максатлар һәм бурычлар
- Укучылар дәрес ахырына Г. Тукайның «Милләткә» һәм «Милли моңнар» әсәрләрендәге халыкка мәхәббәт мотивларын, фольклор образларын һәм лирик геройның мөнәсәбәтен тексттан өзекләр белән дәлилләп аңлата алачак.
- «Милләткә» шигырендә лирик геройның халык белән бәйләнешен ачыкларга һәм автор позициясен билгеләргә.
- «Милли моңнар» әсәрендә халык җыры, моң һәм милли хәтер образларының мәгънәсен тикшерергә.
- Ике әсәрне чагыштырып, уртак һәм аермалы якларны таблицада күрсәтергә; җавапны тексттан кимендә ике дәлил белән нигезләргә.
- Төрле катлаулылыктагы биремнәр аша ОГЭ форматындагы текст анализы күнекмәсен ныгытырга, үз фикерен дәлилле һәм әдәби телдә белдерергә.
Планлаштырылган нәтиҗәләр
Шәхси нәтиҗәләр
- Укучы туган телгә, халык мәдәниятенә һәм милли әдәбиятка хөрмәтен аңлы рәвештә белдерә.
- Халык язмышы, мәдәни хәтер һәм шәхеснең җәмгыять алдындагы җаваплылыгы турында уйлана.
- Тукай иҗатының бүгенге көн өчен дә әһәмиятле булуын аңлый.
- Үз фикерен әдәби әсәрләргә таянып әйтүнең кыйммәтен бәяли.
Метапредмет нәтиҗәләр
- Тексттан кирәкле мәгълүматны таба, өзекне аңлата һәм төп фикерне формалаштыра.
- Чагыштыру таблицасы, концептуаль карта һәм дәлилләр чылбыры белән эшли.
- Парларда һәм төркемнәрдә фикер алыша, иптәшенең фикерен тыңлый һәм дәлилле җавап бирә.
- ОГЭ төрендәге әдәби текст анализы биремнәрен үтәгәндә җавапны критерийлар буенча тикшерә.
Предмет нәтиҗәләр
- «Милләткә» һәм «Милли моңнар» әсәрләренең темасын, идеясен һәм лирик герой позициясен билгели.
- Әсәрләрдәге фольклор мотивларын, кабатлау, мөрәҗәгать, эмоциональ-экспрессив сүзләрнең ролен аңлата.
- Тукайның халыкка мәхәббәтен тексттан алынган өзекләр белән дәлилли.
- Ике әсәрнең уртак һәм аермалы яклары турында бәйләнешле җавап төзи.
Универсаль уку гамәлләре (УУГ)
Шәхси УУГ
- Үз халкының мәдәни мирасына мөнәсәбәтен формалаштыра һәм аны саклауның әһәмиятен аңлый.
- Әдәби тексттагы хисләрне үз тәҗрибәсе һәм заман проблемалары белән бәйли.
- Уку максатын аңлап, дәрестә актив катнашу өчен шәхси җаваплылык ала.
- Үз фикеренең башкалар фикере белән туры килмәвен тыныч кабул итә.
Регулятив УУГ
- Дәрес башында үзенә уку бурычы куя һәм аңа ирешү планын формалаштыра.
- Биремне үтәү вакытын чамалый һәм эш нәтиҗәсен критерийлар буенча тикшерә.
- Хатасын таба, җавапны текст дәлилләре ярдәмендә төзәтә.
- Дәрес ахырында үзенең нәрсә өйрәнүен һәм кайсы өлештә кыенлык булуын бәяли.
Танып-белү УУГ
- Тексттагы төп һәм өстәмә мәгълүматны аера.
- Әдәби образлар арасындагы бәйләнешне һәм сәбәп-нәтиҗә мөнәсәбәтен билгели.
- Фольклор мотивларын әсәрнең идеясе белән бәйләп модельләштерә.
- Цитата сайлый, аны аңлата һәм фикеренә дәлил итеп куллана.
Коммуникатив УУГ
- Парларда фикер алышканда чиратлап сөйли һәм иптәшенең фикерен тулыландыра.
- Ачык һәм дәлилле сораулар бирә.
- Төркемнең уртак нәтиҗәсен яклый.
- Фикер каршылыгын әдәби текстка таянып, хөрмәтле формада хәл итә.
Укытучының дәрескә әзерлеге
- «Милләткә» һәм «Милли моңнар» текстларын, алардан анализ өчен кыска өзекләрне һәм сүзлекне әзерләргә.
- Проектор, ноутбук һәм интерактив такта әзерләргә; ЭОРда Г. Тукай портреты, әсәрләрнең аудиоязмасы һәм татар халык җырының кыска фрагменты урнаштырырга.
- Слайдта дәрес темасын, проблемалы сорауны, «тема — образ — дәлил — нәтиҗә» схемасын һәм ОГЭ җавабының кыска критерийларын күрсәтергә.
- Төркемнәр өчен өч төрле катлаулылыктагы карточкалар әзерләргә: А — тексттан табу, В — аңлату, С — чагыштырып бәяләү; һәр төркемгә берәр комплект.
- Һәр укучыга «Ике әсәрне чагыштыру» таблицасын һәм «Дәлилләр чылбыры» эш битен таратырга.
- Тукай иҗаты, татар халык җырлары һәм милли мәдәни хәтер турында өстәмә ЭОР материалларын сайларга.
- Тактага дәрес башында буш схема урнаштырырга: «Тукай — халык — моң — хәтер — бүген».
- Үзбәя өчен яшел, сары һәм кызыл төстәге карточкалар әзерләргә.
Дәрес барышы
1нче этап. Оештыру һәм мотивация (3 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
1 мин | Укытучы экранга татар халык җырының кыска аудиофрагментын чыгара һәм әйтә: "Күзләрегезне йомып, бу моңның сездә нинди хис уятуын тыңлагыз. Бу көй сезгә танышмы? Ул нинди хәтерне яки образны искә төшерә?" | Аудионы игътибар белән тыңлыйлар, бер сүз яки сүзтезмә белән хисләрен язалар: "сагыш", "туган як", "халык", "әни тавышы". |
2 мин | Укытучы Тукай портретын күрсәтә: "Бүген без Тукайның халыкка мөнәсәбәтен ике әсәр аша тикшерәчәкбез. Дәрес ахырында сез үзегез җавап бирә алырга тиешле сорауны билгеләгез: шагыйрь өчен халык һәм милли моң нигә аерылгысыз?" | Парларда 30 секунд уйлыйлар, фикерләрен әйтәләр: "Моң халыкның хәтерен саклый", "Тукай халык язмышын үз язмышы итеп күрә". |
2нче этап. Уку бурычын кую һәм белемнәрне актуальләштерү (5 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы тактага сүзләрне яза: "халык", "моң", "милләт", "хәтер". "Бу төшенчәләрне Тукай иҗаты белән ничек бәйләп була? Алар арасында нинди мөнәсәбәт бар?" — дип сорый. "Кластер" алымын оештыра. | Тактадагы сүзләрне укыйлар, бәйләнешләр тәкъдим итәләр: "Моң — халык хәтере", "милләт тел һәм мәдәният белән бәйле". |
3 мин | Укытучы: "Бүген без өч адым ясарбыз: беренче — әсәрләрнең темасын табарбыз; икенче — образлар һәм фольклор мотивларының ролен аңлатырбыз; өченче — ике әсәрне чагыштырып, дәлилле нәтиҗә ясарбыз. Уку бурычын бер җөмлә белән формалаштырыгыз." | Уку бурычын язалар һәм берничә вариант тәкъдим итәләр: "Тукайның халыкка мәхәббәтен һәм фольклор мотивларының әсәрләрдәге ролен тексттан дәлилләп аңларга". |
3нче этап. Текст белән беренчел танышу һәм проблема кую (6 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы «Милләткә» әсәреннән алдан сайланган өзекне, аннары «Милли моңнар» әсәреннән өзекне сәнгатьле итеп укый яки аудиоязманы тыңлата. "Тыңлаганда кабатланган сүзләргә, мөрәҗәгатьләргә һәм хис белдергән сүзләргә игътибар итегез", — ди. | Өзекләрне күзәтеп баралар, кабатланган сүзләрне һәм хис белдерүче сүзләрне билгелиләр. |
3 мин | Укытучы "Уйла — парда фикерләш — уртаклаш" алымын куллана: "Кайсы өзектә халыкка турыдан-туры мөрәҗәгать көчлерәк? Кайсында милли моң һәм хәтер алга чыга? Ни өчен?" | Башта мөстәкыйль уйлыйлар, соңыннан парда фикер алышалар. Җавапларын цитата яки сүз образы белән дәлиллиләр: "Милләткә" әсәрендә мөрәҗәгать көчле, "Милли моңнар"да моң хәтерне уята. |
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
4нче этап. Яңа белемне тикшеренү аша ачу (10 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы дүрт кешелек төркемнәр төзи һәм карточкалар тарата: "А төркеме — лирик геройның халыкка мөнәсәбәтен; В төркеме — моң һәм җыр образларын; С төркеме — фольклор мотивларын; D төркеме — автор позициясен тикшерә. Һәр җавапта цитата, аңлатма һәм нәтиҗә булсын." | Төркемдә рольләрне бүләләр: укучы, дәлил эзләүче, язучы, чыгыш ясаучы. |
5 мин | Укытучы төркемнәр янына килеп, тикшеренү сорауларын бирә: "Бу сүз кемгә юнәлтелгән? Мөрәҗәгать нинди хис тудыра? Җыр яки моң гади музыкаль образмы, әллә милли хәтер билгесеме? Әсәрдә халык авыз иҗатына хас нинди кабатлау, образ яки интонация күренә?" | Тексттан кимендә ике дәлил табалар, «дәлил — аңлатма — нәтиҗә» схемасын тутыралар. Мәсәлән: "Моң — халыкның уртак хәтере; ул буыннарны бәйли". |
3 мин | Һәр төркемгә 40 секундлык чыгыш ясарга куша һәм тактадагы «Тукай — халык — моң — хәтер» схемасына җавапларны урнаштыра. | Төркем вәкиле нәтиҗәне яклый. Калганнар мөһим фикерләрне эш битенә язалар, сораулар бирәләр. |
Дәлилле җавап үрнәге
5нче этап. Предметара бәйләнеш һәм беренчел ныгыту (6 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы экранда татар халык җырының сүзләреннән кыска фрагмент һәм Тукай әсәрләрендәге моң образына бәйле өзек күрсәтә: "Ике текстта да көй яки моң нинди вазифа башкара? Музыка дәресендә өйрәнгән халык җырларының нинди сыйфатлары монда сизелә?" | Фрагментларны чагыштыралар: "кабатлау", "сагышлы интонация", "туган җиргә мәхәббәт", "халык хәтере" төшенчәләрен атыйлар. |
3 мин | Укытучы тарих белән бәйли: "Халыкның телен, җырын һәм гореф-гадәтләрен саклау ни өчен милли үзаң белән бәйле? Бүген дә фольклор нинди урын тота?" | Фикер алышалар һәм нәтиҗә ясыйлар: "Фольклор халыкның тарихын саклый", "җыр аша яшь буын үз мәдәниятен таный". |
6нчы этап. Мөстәкыйль эш һәм дәрәҗәле биремнәр (8 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы биремнәрне аңлата: "А дәрәҗәсе — тексттан фольклор мотивына мисал табып языгыз. В дәрәҗәсе — бирелгән өзектә лирик герой хисен ике җөмлә белән аңлатыгыз. С дәрәҗәсе — ике әсәрне чагыштырып, 5–6 җөмләдән торган дәлилле җавап языгыз. Үзегезгә туры килгән дәрәҗәне сайлагыз." | Үзләренә туры килгән биремне сайлыйлар һәм эш тәртибен планлаштыралар. |
4 мин | Укытучы вакытны билгели, эш битләрен күзәтә һәм кирәк вакытта сорау белән ярдәм итә: "Фикерегезне гомуми сүз белән генә түгел, әсәрдәге конкрет образ яки сүз аша күрсәтегез." | Индивидуаль рәвештә биремне үтиләр. Җавапта тема, дәлил һәм нәтиҗә булуын тикшерәләр. |
2 мин | Укытучы җавап үрнәген экранга чыгара һәм "Ике йолдыз һәм теләк" алымын тәкъдим итә: "Иптәшегезнең эшеннән ике уңышлы фикерне билгеләгез һәм бер төзәтү тәкъдим итегез." | Парларда эшләрне алыштыралар, ике көчле ягын һәм бер төзәтү юлын язалар. |
Эталон җавап
7нче этап. Рефлексия һәм өй эше (7 мин)
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы "Чыгыш билеты" алымын тәкъдим итә: "Өч сорауга кыска җавап языгыз: Тукай өчен халык нәрсә ул? Моң нинди мәгънә йөртә? Фольклор мотивы әсәрнең идеясен ничек көчәйтә?" | Һәр укучы өч җавап яза: "халык — рухи бердәмлек", "моң — хәтер", "фольклор мотивы милли фикерне көчәйтә". |
2 мин | Укытучы светофор карточкаларын күрсәтә: "Яшел — мин әсәрләрне дәлил белән аңлата алам; сары — өлешчә аңладым; кызыл — миңа өстәмә аңлату кирәк." | Үз аңлавын төсле карточка белән күрсәтәләр һәм кирәк булса, кыенлыкларын атыйлар. |
2 мин | Укытучы өй эшен аңлата: "Өй эшен өч дәрәҗәдә тәкъдим итәм. Үз мөмкинлегегезгә карап сайлагыз, ләкин җавапта һәрвакыт текст дәлиле булсын." | Өй эшен язып алалар, үзләренең киләсе адымын билгелиләр. |
Практик эшне бәяләү критерийлары
- «5» — бирем тулысынча үтәлгән, ике әсәрнең темасы һәм идеясе дөрес билгеләнгән, кимендә ике текст дәлиле аңлатылган, җавап бәйләнешле һәм хатасыз төзелгән.
- «4» — төп фикер дөрес ачылган, бер-ике дәлил китерелгән, ләкин дәлилләрнең берсе тулы аңлатылмаган яки чагыштыруда кечкенә төгәлсезлек бар.
- «3» — әсәрләрнең темасы өлешчә билгеләнгән, бер генә дәлил китерелгән яки ул аңлатылмаган, җавапта бәйләнеш һәм термин куллануда кимчелекләр бар.
Рефлексия
Укучыга сорау | Сорауның максаты |
|---|---|
«Бүген сез Тукайның халыкка мәхәббәтен нинди дәлилләр аша аңладыгыз?» | Тексттан дәлил табу һәм автор позициясен аңлау дәрәҗәсен ачыклау. |
«Милли моң әсәрдә нинди мәгънә йөртә?» | Моң образының символик мәгънәсен үзләштерүне тикшерү. |
«Кайсы биремдә кыенлык туды: дәлил табудамы, аны аңлатудамы, чагыштырудамы?» | Алгоритмның кайсы өлешендә укучыга ярдәм кирәклеген билгеләү. |
«Сез бүгенге уку бурычын үтәдегезме? Җавабыгызны бер җөмлә белән дәлилләгез.» | Максатка ирешүне һәм үз-үзеңне бәяләүне формалаштыру. |
Укытучының йомгаклау сүзе
Өй эше
Дәрәҗә | Нәрсә бирергә | Ни өчен |
|---|---|---|
Базовый (мәҗбүри) | «Милләткә» һәм «Милли моңнар» әсәрләре буенча 6–8 җөмләдән торган җавап языгыз: халыкка мәхәббәт темасы кайсы образлар аша ачыла? Кимендә ике текст дәлиле кулланыгыз. | Төп фикерне формалаштыруны, цитатага таянып аңлатуны һәм бәйләнешле язма сөйләмне ныгыта. |
Уртача (күтәрүче) | Ике баганалы чагыштыру таблицасы төзегез: беренче баганада «Милләткә», икенчесендә «Милли моңнар». Тема, лирик герой, фольклор мотивы һәм автор хисе буенча кимендә өчәр мисал китерегез. | Ике әсәрне системалы чагыштыруны һәм әдәби терминнарны дөрес куллануны үстерә. |
Алга киткән (өстәмә) | «Милли моңнар — халыкның рухи хәтере» дигән фикергә 10–12 җөмләле мини-эссе языгыз. Фикерегезне Тукай әсәрләреннән ике дәлил һәм хәзерге тормыштан бер мисал белән нигезләгез. | Анализ, бәяләү һәм иҗади фикерләүне, ОГЭ төрендәге дәлилле җавап төзү күнекмәсен үстерә. |