Театр сәнгате: сәнгать төрләре һәм һөнәрләр турында сөйләшү
Максатлар һәм бурычлар
- Дәрес ахырына укучылар театр сәнгатенең төп үзенчәлекләрен татарча аңлата, театр һөнәрләрен атый һәм тема буенча 8–10 җөмләдән торган бәйләнешле фикер төзи алачак.
- Театрга караган сүзләрне һәм сүзтезмәләрне үзләштерү, аларны җөмләләрдә дөрес куллану.
- Тексттан төп мәгълүматны табу, сорауларга дәлилле җавап бирү һәм ОГЭ форматындагы сайлап алу биремен башкару.
- Парларда һәм төркемнәрдә фикер алышу, үз җавабын аргументлар белән яклау.
- Мәдәни мирасны хөрмәт итү, театр сәнгатенә кызыксыну һәм иҗади һөнәрләргә уңай мөнәсәбәт тәрбияләү.
Планлаштырылган нәтиҗәләр
Шәхси нәтиҗәләр
- Укучы театрның кеше тормышындагы һәм җәмгыятьтәге әһәмиятен аңлый.
- Мәдәни кыйммәтләргә, татар театрына һәм туган телгә хөрмәт күрсәтә.
- Үзенең кызыксынулары һәм булачак һөнәр сайлавы турында уйлана.
- Төркемдә эшләгәндә иптәшләренең фикерен тыңлый һәм үз фикерен әдәпле белдерә.
Метапредмет нәтиҗәләр
- Тексттан кирәкле мәгълүматны таба, төп һәм өстәмә фикерне аера.
- Сорау куя, җавапны тексттан алынган дәлил белән нигезли.
- Парларда хезмәттәшлек итә, эшне планлаштыра һәм вакытны контрольдә тота.
- ОГЭ форматына якын биремдә дөрес җавапны сайлый һәм үз-үзен тикшерә.
Предмет нәтиҗәләре
- Театр сәнгатенә бәйле сүзләрнең мәгънәсен аңлый һәм сөйләмдә куллана.
- «Сәхнә», «тамашачы», «режиссёр», «артист», «декорация», «репетиция», «спектакль», «драма» сүзләре белән җөмләләр төзи.
- Театр турында татарча бәйләнешле монолог төзи.
- Текстның эчтәлеге буенча фактларны таба һәм автор фикерен билгели.
Универсаль уку гамәлләре (УУГ)
Шәхси УУГ
- Уку максатын театр сәнгатен аңлау һәм үз фикерен белдерү белән бәйли.
- Үзенең көчле якларын һәм авырлыкларын бәяли.
- Татар телендә мәдәният турында аралашуның мөһимлеген аңлый.
- Иҗади һөнәрләргә һәм сәнгатькә кызыксыну күрсәтә.
Регулятив УУГ
- Дәрес максатын укытучы ярдәмендә формалаштыра.
- Биремне үтәү тәртибен һәм вакытын планлаштыра.
- Үз җавабын критерийлар буенча тикшерә.
- Хатасын таба, төзәтә һәм нәтиҗә ясый.
Танып белү УУГ
- Текстның темасын һәм төп фикерен билгели.
- Театр һөнәрләрен һәм аларның вазифаларын чагыштыра.
- Мәгълүматны таблица һәм кластер рәвешендә оештыра.
- Факт, фараз һәм дәлилне аера.
Коммуникатив УУГ
- Парларда фикер алыша һәм уртак җавап формалаштыра.
- Сораулар бирә һәм иптәшенең җавабын тулыландыра.
- Үз фикерен татарча, аңлаешлы һәм дәлилле әйтә.
- Төркемдә рольләрне бүлешә һәм уртак нәтиҗә тәкъдим итә.
Укытучының дәрескә әзерлеге
- Театр сәхнәсе, артист, режиссёр һәм тамашачы сурәтләнгән 4–5 рәсемле презентация әзерләргә.
- Һәр парга театр сүзләре язылган карточка, һәр төркемгә текст һәм биремнәр тупланмасы әзерләргә.
- ОГЭ форматына якын бер сайлап алу биремен һәр укучыга бастырып чыгарырга.
- Тактага дәрес темасын, максатын һәм «Театр = ...» кластерын урнаштырырга.
- Терминнар язылган карточкаларны һәр төркемгә бер комплект итеп әзерләргә.
- «Светофор» өчен һәр укучыга яшел, сары һәм кызыл төстәге карточкалар бирергә.
- Проектор, ноутбук, экран һәм вакытны күрсәтүче таймер әзерләргә.
- Үзбәя өчен «Мин булдырам...» исемле кечкенә битләрне һәр укучыга бастырырга.
Дәрес барышы
1 нче этап. Оештыру һәм мотивация (4 мин)
Этапның максаты: укучыларны дәрес эшчәнлегенә кертү һәм театр темасына кызыксыну уяту.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
1 мин | Укытучы елмаеп әйтә: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без гадәти сыйныфтан кечкенә театр залына әверелербез. Өстәлләрегездә дәфтәр, ручка һәм карточкалар бармы? Дәрес ахырында һәрберегез театр турында фикерен татарча әйтә алачак." | Укучылар исәнләшә, кирәкле әйберләрен әзерли һәм дәрескә игътибарын юнәлтә. |
3 мин | Укытучы экранда сәхнә рәсемен күрсәтә һәм «Крючок» алымын куллана: "Рәсемгә карагыз. Сез нәрсә күрәсез? Бу урында кемнәр эшли? Тамашачы булмаса, спектакль була алыр идеме? Бер минут уйлагыз, аннары күршегез белән фикер алышыгыз." | Укучылар рәсемне карый, парларда фикер алыша һәм җавап бирә: «Сәхнә, пәрдә, артистлар, тамашачылар бар»; «Спектакль тамашачы өчен куела». |
Этапны тәмамлау: укытучы нәтиҗә ясый: "Без театрның сәхнә һәм тамашачы белән генә чикләнмәвен аңладык. Хәзер театр сәнгатен төгәлрәк өйрәнү өчен белемнәребезне искә төшерәбез."
2 нче этап. Белемнәрне актуальләштерү (6 мин)
Этапның максаты: театрга бәйле сүзләрне искә төшерү һәм укучыларның башлангыч белемнәрен ачыклау.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы тактага «Театр» сүзен яза: "Кластер төзибез. Театр сүзен ишеткәч, нинди сүзләр искә төшә? Һәр пар кимендә дүрт сүз яза. Бер үк сүзне кабатламаска тырышыгыз." | Укучылар парларда «сәхнә», «артист», «тамашачы», «спектакль», «режиссёр», «музыка» сүзләрен язалар һәм тактадагы кластерга өстиләр. |
3 мин | Укытучы карточкалар күрсәтә: "Сүзләрне ике төркемгә аерыгыз: театр урыннары һәм театр һөнәрләре. Ни өчен шулай бүлдегез?" | Укучылар сүзләрне аера: «сәхнә, зал, грим бүлмәсе» — урыннар; «артист, режиссёр, рәссам» — һөнәрләр. Үз сайлавын бер җөмлә белән аңлаталар. |
Этапны тәмамлау: укытучы әйтә: "Без төп сүзләрне искә төшердек, ләкин театрда һәр һөнәрнең вазифасы нинди икәнен әле тулысынча аңлатмадык. Бу сорауга текст белән эшләп җавап табарбыз."
3 нче этап. Проблеманы кую һәм максат билгеләү (4 мин)
Этапның максаты: укучыларны дәреснең проблемасын һәм көтелгән нәтиҗәсен мөстәкыйль формалаштыруга юнәлтү.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы проблемалы сорау бирә: "Спектакльне бер генә артист әзерли аламы? Нәрсә өчен режиссёр, рәссам, композитор һәм гримёр кирәк? Җавапларыгызны дәлилләгез." | Укучылар фаразлый: «Юк, спектакль коллектив хезмәт нәтиҗәсе»; «Һәр белгеч үз эшен башкара». |
2 мин | Укытучы әйтә: "Димәк, бүгенге максатны үзебез төзик. Дәрес ахырында без нәрсәне белергә һәм нәрсәне булдырырга тиеш?" Укытучы укучылар җавабын тактага язып куя. | Укучылар максатны формалаштыра: «Театр һөнәрләрен белергә, текстны аңларга һәм театр турында үз фикеребезне әйтергә тиешбез». |
Этапны тәмамлау: укытучы нәтиҗә ясый: "Безнең максат ачык: театрның коллектив сәнгать булуын аңлау һәм бу фикерне татарча дәлилләү. Хәзер төп мәгълүматны тексттан үзебез табабыз."
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
4 нче этап. Яңа белемне ачу: текст белән эш (10 мин)
Этапның максаты: театр һөнәрләре һәм спектакль әзерләү барышы турында тексттан мәгълүмат табу.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы текстны тарата һәм әйтә: "Текстны игътибар белән укыгыз. Беренче укыганда теманы билгеләгез, икенче укыганда театр һөнәрләрен һәм аларның эшен табып билгеләгез." | Укучылар текстны мөстәкыйль укыйлар, таныш булмаган сүзләрне астына сызалар. |
4 мин | Укытучы текстны өлешләргә бүлеп, тукталышлар ясый: "Беренче өлештә спектакльне әзерләү башлана. Сезнеңчә, беренче булып кем эшкә керешә? Икенче өлештә кайсы белгечләр искә алына?" | Укучылар җавап бирә: «Режиссёр пьесаны сайлый һәм эшне оештыра»; «Рәссам декорация һәм костюмнарны уйлый». |
4 мин | Укытучы әйтә: "Хәзер төркемнәрдә таблицаны тутырыгыз: һөнәр — төп вазифа — спектакльгә керткән өлеше. Һәр төркем бер һөнәрне сыйныфка аңлатсын." | Төркемнәр таблицаны тутыралар: «Режиссёр — эшне оештыра — спектакльнең бербөтен булуын тәэмин итә»; «Артист — рольне башкара — образ тудыра»; «Рәссам — сәхнә бизәлешен ясый — күренешне тулыландыра»; «Композитор — музыка яза — эмоциональ мохит булдыра». |
Текст: «Спектакль ничек туа?»
«Спектакль сәхнәгә бер көндә генә чыкмый. Башта режиссёр әсәрне сайлый, аның төп фикерен аңлый һәм артистлар белән эш планын төзи. Артистлар рольләрне өйрәнәләр, образның холкын һәм сөйләмен эзлиләр. Рәссам сәхнә бизәлешен, костюмнарны һәм реквизитны уйлый. Композитор спектакльгә туры килгән музыка яза. Гримёр артистның тышкы кыяфәтен образга яраклаштыра. Озак репетицияләрдән соң спектакль тамашачыга тәкъдим ителә. Шуңа күрә театр — күп кешеләрнең уртак хезмәтенә нигезләнгән коллектив сәнгать.»
Этапны тәмамлау: укытучы әйтә: "Текст безгә төп җавапны бирде: театр — коллектив хезмәт нәтиҗәсе. Без һөнәрләрне атадык һәм аларның вазифаларын аңлаттык. Хәзер яңа сүзләрне сөйләмдә кулланып ныгытабыз."
5 нче этап. Беренчел ныгыту (7 мин)
Этапның максаты: яңа сүзләрне һәм мәгълүматны җөмләләрдә куллану.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы «Дөресен тап» алымын оештыра: "Карточкалардагы җөмләләрне укыгыз. Дөрес булмаган җөмләләрне төзәтегез. Җавабыгызны тексттан дәлил белән күрсәтегез." | Укучылар җөмләләрне тикшерәләр: «Режиссёр костюмнар гына әзерли» — дөрес түгел; «Режиссёр спектакльне оештыра» — дөрес. |
4 мин | Укытучы парларга бирем бирә: "Сүзләрне кулланып ике җөмлә төзегез: спектакль, репетиция, тамашачы, декорация. Аннары бер җөмләгезне сыйныфка укыгыз." | Укучылар парларда җөмләләр төзиләр: «Артистлар спектакль алдыннан репетиция ясыйлар»; «Декорация сәхнәне матурлый»; җөмләләрен укыйлар. |
Этапны тәмамлау: укытучы нәтиҗә ясый: "Сез яңа сүзләрне җөмләләрдә дөрес кулландыгыз. Хәзер һәркем белемне мөстәкыйль кулланып караячак; бу бирем ОГЭ форматындагы текст белән эшләүгә дә ярдәм итә."
6 нчы этап. Мөстәкыйль эш һәм үзара тикшерү (9 мин)
Этапның максаты: текстны аңлауны һәм театр темасына караган мәгълүматны мөстәкыйль куллануны тикшерү.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
5 мин | Укытучы һәр укучыга карточка тарата: "Биремне мөстәкыйль үтәгез. Текстка нигезләнеп, дөрес җавапны сайлагыз һәм кыскача дәлил языгыз. Вакыт — биш минут." | Укучылар биремне үтиләр: 1) текстның төп фикерен сайлыйлар; 2) режиссёрның вазифасын билгелиләр; 3) «театр — коллектив сәнгать» фикеренә дәлил язалар. |
2 мин | Укытучы җавап эталонын экранга чыгара: "Эшегезне күршегез белән алыштырыгыз. Һәр дөрес җавапка бер балл куегыз. Дәлилдә тексттагы мәгънә сакланганмы?" | Укучылар парларда җавапларны чагыштыралар, баллар куялар һәм хатаны карандаш белән төзәтәләр. |
2 мин | Укытучы форматив бәяли: "Кем өч балл җыйды — яшел карточка күтәрә; бер хатасы булганнар — сары; ярдәм кирәк булганнар — кызыл. Сезнең өчен иң авыр бирем кайсы булды?" | Укучылар төсле карточка күтәрәләр һәм әйтәләр: «Төп фикерне табу җиңел булды», «Дәлил язу авыррак булды». |
Эталон җавап
1) Текстның төп фикере: театр — күп кешеләрнең уртак хезмәтенә нигезләнгән коллектив сәнгать. 2) Режиссёр әсәрне сайлый, төп фикерне аңлый һәм эшне оештыра. 3) Дәлил: спектакльне әзерләүдә режиссёр, артист, рәссам, композитор һәм гримёр катнаша; һәрберсе үз вазифасын башкара.
Этапны тәмамлау: укытучы әйтә: "Без бүген текстның төп фикерен табарга, фактларны аерырга һәм дәлил язарга өйрәндек. Хәзер шул белемнәрне берләштереп, театр турында кечкенә монолог төзибез."
7 нче этап. Белемнәрне система итеп куллану, рефлексия һәм өй эше (5 мин)
Этапның максаты: укучыларның тема буенча бәйләнешле фикерен формалаштыру һәм дәрес нәтиҗәсен бәяләү.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Сезгә өч терәк сүз бирелә: театр, хезмәт, тамашачы. Бу сүзләрне кулланып, театр турында 4–5 җөмлә төзегез. Теләүчеләр җавабын укысын." | Укучылар мөстәкыйль җөмләләр төзиләр һәм укыйлар: «Театр — коллектив сәнгать. Спектакльне әзерләүдә күп һөнәр ияләре катнаша. Артист образ тудыра, режиссёр эшне оештыра. Ахырда спектакль тамашачыга күрсәтелә». |
1 мин | Укытучы «Бер минутлык язма» алымын куллана: "Дәфтәрегезгә ике җөмлә языгыз: «Бүген мин белдем...», «Миңа әле аңларга кирәк...»" | Укучылар дәрес нәтиҗәсен ике җөмлә белән язалар. |
2 мин | Укытучы өй эшен аңлата: "Өй эшен өч дәрәҗәдә тәкъдим итәм. Һәркем мәҗбүри дәрәҗәне башкара, теләүчеләр өстәмә дәрәҗә сайлый. Чыгар алдыннан сорауга җавап бирегез: театр ни өчен коллектив сәнгать дип атала?" | Укучылар өй эшен язып алалар һәм җавап бирәләр: «Чөнки спектакльне әзерләүдә төрле һөнәр ияләре бергә эшли». |
Этапны тәмамлау: укытучы әйтә: "Бүген без театр сүзләрен өйрәндек, тексттан мәгълүмат таптык һәм үз фикеребезне дәлилләдек. Өйдә бу белемнәрне ныгытыгыз, ә киләсе дәрестә театр турында киңәйтелгән монолог төзербез."
Практик эшне бәяләү критерийлары
- «5» билгесе — текст буенча өч бирем дә дөрес үтәлгән, төп фикер дөрес билгеләнгән, дәлил текст эчтәлегенә туры килә, театр турында 4–5 җөмлә бәйләнешле төзелгән.
- «4» билгесе — өч биремнең икесе дөрес үтәлгән, бер җавапта төгәлсезлек бар, җөмләләрнең мәгънәсе аңлашыла, әмма бер-ике тел хатасы очрый.
- «3» билгесе — кимендә ике бирем үтәлгән, театр һөнәрләренең бер өлеше дөрес аталган, фикерләр өзек-өзек булырга мөмкин.
- «2» билгесе — биремнәрнең күбесе үтәлмәгән, төп фикер һәм театр һөнәрләре арасындагы бәйләнеш аңлатылмаган.
Рефлексия
Укучыга сорау | Сорауның максаты |
|---|---|
Бүген театр турында нинди яңа сүзләр һәм мәгълүмат белдегез? | Үзләштерелгән лексик һәм предмет белемнәрен ачыклау. |
Текстның төп фикерен ничек билгеләдегез? | Мәгънәви укудан һәм төп фикерне табудан файдалануны тикшерү. |
Кайсы бирем сезгә авыррак булды: сүзләрне куллану, төп фикерне табу яки дәлил язу? | Укучының шәхси кыенлыгын һәм киләсе дәрес өчен төзәтү юнәлешен ачыклау. |
Театр ни өчен коллектив сәнгать дип атала? | Дәреснең төп нәтиҗәсен аңлауны тикшерү. |
Укытучының йомгаклау сүзе
"Бүген без театрның ял итү урыны гына түгел, ә күп кешеләрнең уртак хезмәте булуын аңладык. Режиссёр, артист, рәссам, композитор һәм башка белгечләр бергә эшләгәндә генә спектакль туа. Текст белән эшләгәндә төп фикерне табу һәм аны дәлилләүгә аеруча игътибар итегез. Киләсе дәрестә театр темасы буенча киңәйтелгән сөйләм төзербез һәм фикерне бәйләнешле итеп әйтергә өйрәнербез."
Өй эше
Дәрәҗә | Нәрсә бирергә | Ни өчен |
|---|---|---|
Базовый (мәҗбүри) | Театр сәнгатенә бәйле 8 сүзне язып, һәр сүз белән берәр җөмлә төзергә; текстның төп фикерен ике җөмлә белән аңлатырга. | Яңа лексиканы ныгыта һәм төп фикерне кыскача әйтергә өйрәтә. Сүзләрнең дөрес язылышына һәм җөмлә төзелешенә игътибар итәргә. |
Уртача (күтәренке) | Театр һөнәрләре турында 8–10 җөмләдән торган бәйләнешле текст төзергә; кимендә биш термин кулланырга. | Тема буенча монологик сөйләмне һәм мәгълүматны логик тәртиптә бирүне үстерә. Кереш, төп өлеш һәм нәтиҗә булуын тикшерергә. |
Алга киткән (өстәмә) | «Мин театрда эшләсәм...» темасына 12–14 җөмләдән торган иҗади текст язарга; үзеңә ошаган һөнәрне сайлап, ни өчен сайлавыңны ике дәлил белән аңлатырга. | Профессиональ үзбилгеләнү, иҗади фикерләү һәм дәлилле сөйләм формалаштыра. Һөнәрнең вазифасы, шәхси кызыксыну һәм нәтиҗә арасындагы бәйләнешкә игътибар итәргә. |
Чыгар алдыннан контроль сораулар: «Театр сәнгатенең төп үзенчәлеге нәрсәдә?», «Режиссёрның төп вазифасы нинди?», «Спектакль әзерләүдә тагын кемнәр катнаша?», «Театр ни өчен коллектив сәнгать дип атала?»