Дуслар белән аралашу. Аралашуның кыйммәтләре һәм нормалары. Җөмләнең баш кисәкләре: ия белән хәбәрнең ярашуы
Максатлар һәм бурычлар
- Максат: дәрес ахырына укучылар аралашуның кимендә өч кыйммәтен һәм нормасын атаячак, җөмләнең иясен һәм хәбәрен табачак, ия белән хәбәрне сан һәм зат ягыннан дөрес яраштырып, кимендә 5 биремнең 4ен дөрес үтәячәк.
- Белем бирү бурычы: аралашуның төп кыйммәтләре һәм нормалары турында фикер йөртергә, җөмләнең баш кисәкләрен танырга һәм ия белән хәбәрнең ярашу очракларын аңлатырга өйрәтү.
- Үстерү бурычы: диалог төзү, тексттан мөһим мәгълүматны аеру, кагыйдәне мисал ярдәмендә чыгару һәм үз хатасын төзәтү күнекмәләрен үстерү.
- Фикер алышу бурычы: дуслар белән аралашуда хөрмәт, тыңлый белү, җаваплылык һәм әдәплелекнең әһәмиятен дәлилләргә өйрәтү.
- Имтиханга әзерлек бурычы: ОГЭ форматындагы грамматик биремнәрдә баш кисәкләрне һәм хәбәрнең дөрес формасын билгеләү алгоритмын ныгыту.
Планлаштырылган нәтиҗәләр
Шәхси нәтиҗәләр
- Укучы аралашуда хөрмәт, ышаныч һәм җаваплылыкның мөһимлеген аңлый.
- Укучы үз фикерен әдәпле итеп белдерүнең һәм башка кешенең фикерен тыңлауның кыйммәтен кабул итә.
- Укучы төрле дәрәҗәдәге биремнәр арасыннан үзенә туры килгән эшне сайлый һәм нәтиҗәсе өчен җавап бирә.
- Укучы ОГЭ биремнәрен куркыныч түгел, ә күнегү аша үтәлә торган эш дип кабул итә.
Метапредмет нәтиҗәләр
- Укучы тексттан аралашу нормаларын таба, мәгълүматны төркемли һәм кыска нәтиҗә ясый.
- Укучы парда һәм төркемдә фикер алыша, сорау бирә, җавапны дәлилли һәм уртак карарга килә.
- Укучы биремне үтәү максатын билгели, эш барышын планлаштыра һәм үз җавабын үрнәк белән чагыштыра.
- Укучы санлы презентациядәге һәм карточкадагы мәгълүматны кулланып, грамматик нәтиҗә чыгара.
Предмет нәтиҗәләре
- Укучы аралашуның кимендә өч кыйммәтен һәм дүрт нормасын татарча әйтә һәм мисал белән аңлата.
- Укучы җөмләдә ия белән хәбәрне таба һәм аларның нинди сорауларга җавап бирүен күрсәтә.
- Укучы ия белән хәбәрнең зат һәм сан ягыннан ярашуын аңлата һәм дөрес форма куллана.
- Укучы бирелгән җөмләләрдәге грамматик хаталарны таба, төзәтә һәм төзәтү сәбәбен әйтә.
- Укучы кыска диалогта аралашу нормаларын һәм өйрәнелгән грамматик конструкцияләрне куллана.
Универсаль уку гамәлләре (УУГ)
Шәхси УУГ
- Аралашуның әдәпле һәм җаваплы рәвешен сайлый.
- Үзенең сөйләм тәртибен бәяли һәм кирәк булса төзәтә.
- Дуслар белән хезмәттәшлектә уртак нәтиҗәгә ирешүнең мөһимлеген аңлый.
- Уку эшчәнлегенең шәхси мәгънәсен ОГЭ һәм көндәлек аралашу белән бәйли.
Регулятив УУГ
- Дәрес максатын укытучы сораулары ярдәмендә формалаштыра.
- Ия белән хәбәрне табу өчен эш алгоритмын планлаштыра.
- Үз җавабын терәк сүзләр һәм үрнәк ярдәмендә тикшерә.
- Хатасын таба, аның сәбәбен аңлата һәм дөрес вариантны сайлый.
Танып-белү УУГ
- Тексттан төп фикерне һәм аралашу нормаларын аерып чыгара.
- Җөмләнең баш кисәкләрен сораулар һәм грамматик билгеләр буенча чагыштыра.
- Мисалларны төркемли һәм алар нигезендә кагыйдә формалаштыра.
- Таблица, схема һәм карточкадагы мәгълүматны уку биремен үтәүдә куллана.
Коммуникатив УУГ
- Пар белән эшләгәндә иптәшен бүлдермичә тыңлый.
- Үз фикерен «Минемчә...», «Чөнки...» конструкцияләре ярдәмендә дәлилли.
- Фикерләр аермасын тыныч һәм әдәпле рәвештә хәл итә.
- Диалогта сорау бирә, җавап бирә һәм әңгәмәдәшенең фикеренә реакция белдерә.
Укытучының дәрескә әзерлеге
- Аралашу кыйммәтләре һәм нормалары язылган презентацияне әзерләргә: хөрмәт, ышаныч, ярдәм, тыңлый белү, сүзне бүлдермәү, мыскыл итмәү.
- «Дуслар чатында» исемле кыска диалогны һәр укучыга берәр данә итеп бастырырга.
- Ия һәм хәбәрне табу өчен ике төрле дәрәҗәдәге карточкалар әзерләргә: терәк сүзле биремнәр — ярдәмгә мохтаҗ укучыларга, катлаулырак текстлы биремнәр — көчле укучыларга.
- Парлар өчен яшел һәм сары төстәге үзбәя карточкаларын әзерләргә.
- Тактага дәрес темасын, эш алгоритмын һәм «Ия кем? нәрсә? Хәбәр нишли? нинди? кем? нәрсә?» дигән терәк сорауларны язәргә.
- Һәр укучыга чыгыш билеты һәм үзбәя таблицасын бастырырга.
- Проектор, ноутбук, интерактив такта, таймер һәм маркерлар әзерләргә.
- ОГЭ форматына якын 6 кыска грамматик биремне һәм җавап үрнәген әзерләргә.
Дәрес барышы
1 нче этап. Оештыру һәм мотивация (4 мин)
Этапның максаты: укучыларны дәрес эшчәнлегенә кертү һәм теманың көндәлек аралашу белән бәйләнешен күрсәтү.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
1 мин | Укытучы елмаеп әйтә: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без дуслар белән аралашу турында сөйләшербез. Бер-берегезгә карап елмаегыз һәм иптәшегезгә бер җылы сүз әйтегез. Җылы сүзне ишеткәндә нинди хис туды?" | Бер-берсенә «уңышлар», «яхшы көн», «син булдырасың» кебек сүзләр әйтәләр; хисләрен «шатлык», «ышаныч», «күңел күтәрелү» сүзләре белән белдерәләр. |
3 мин | Укытучы экранга ике хәбәр чыгара: «Син тагын соңга калдың!» һәм «Сәлам! Сине көттек, барысы да яхшымы?». Укытучы әйтә: "Ике хәбәр дә бер вакыйга турында, ләкин аларның тәэсире төрле. Кайсы хәбәр дусларча яңгырый? Ни өчен? Бүген без аралашу нормаларын гына түгел, җөмләдә сүзләрнең ничек дөрес бәйләнүен дә өйрәнербез." | Парларда 30 секунд уйлыйлар, 1 минут фикер алышалар һәм җавап бирәләр: «Икенче хәбәр дусларча, чөнки анда борчылу һәм хөрмәт бар». Дәрес темасын фаразлыйлар. |
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Димәк, аралашуда сүзләрне сайлау мөһим. Бүген без фикерне әдәпле итеп әйтергә һәм җөмләдә ия белән хәбәрне дөрес яраштырырга өйрәнербез."
2 нче этап. Белемнәрне актуальләштерү (6 мин)
Этапның максаты: җөмләнең грамматик нигезе һәм аралашу нормалары турындагы белемнәрне искә төшерү.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Тактада өч җөмлә бар: «Дуслар ярдәм итә», «Без бер-беребезне тыңлыйбыз», «Хөрмәт — аралашу нигезе». Һәр җөмләдә кем яки нәрсә турында сүз баруын һәм аның турында нәрсә әйтелүен табыгыз." | Җөмләләрне дәфтәргә күчерәләр, ия астына бер сызык, хәбәр астына ике сызык сызалар; җавап бирәләр: «Дуслар — ия, ярдәм итә — хәбәр; без — ия, тыңлыйбыз — хәбәр; хөрмәт — ия, нигезе — хәбәр». |
2 мин | Укытучы «Уйла — парда фикерләш — уртаклаш» алымын оештыра: "Аралашуда дустың сүзен бүлдерү дөресме? Фикереңне бер дәлил белән әйт." | Башта мөстәкыйль уйлыйлар, аннары парда фикерләшәләр; җавап бирәләр: «Дустыңның сүзен бүлдерергә ярамый, чөнки аның фикерен тыңлау — хөрмәт билгесе». |
2 мин | Укытучы карточка күрсәтә: «Мин һәм дустым ...», «Сезнең сыйныф ...». Сорау бирә: "Җөмләне тәмамлаганда хәбәрнең формасы үзгәрәме? Нәрсәгә карап?" | Җөмләләрне «аралашабыз», «бердәм» кебек сүзләр белән тәмамлыйлар; нәтиҗә ясыйлар: «Хәбәр иянең санына һәм затына карап үзгәрә». |
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без баш кисәкләрне һәм аларның сорауларын искә төшердек. Хәзер кайсы очракта ия белән хәбәрнең ярашуы кыенлык тудыруын ачыкларбыз."
3 нче этап. Проблеманы кую һәм максат билгеләү (5 мин)
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Этапның максаты: яңа белемгә ихтыяҗ тудыру һәм укучылар белән бергә дәрес максатын формалаштыру.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы экранга җөмләләрне чыгара: «Минем дусларым һәрвакыт ярдәм итә», «Безнең сыйныф укучылары олимпиадада катнашты», «Дусларымның берсе миңа киңәш бирде». Укытучы сорый: "Кайсы җөмләдә хәбәрнең формасы шик тудыра? Иянең төп сүзе кайсы?" | Җөмләләрне чагыштыралар, «дусларым» сүзенең күплек санында булуын әйтәләр һәм «ярдәм итә» формасында кыенлык күрәләр. «Иянең төп сүзе белән хәбәрне яраштырырга кирәк» дигән фикер әйтәләр. |
2 мин | Укытучы әйтә: "Бүгенге максатны үзебез төзик. Дәрес ахырына нәрсәне белергә һәм нәрсәне эшли белергә тиешбез?" Укучылар җавапларын тактада өч өлешкә бүлә: беләм, табам, төзәтәм. | Максатны формалаштыралар: «Аралашу нормаларын белергә, ия белән хәбәрне табарга, хәбәрне дөрес формада кулланырга һәм хатаны төзәтергә өйрәнәбез». |
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Безнең проблема ачык: хәбәрне һәрвакыт иянең мәгънәсенә һәм санына туры китерергә кирәк. Хәзер кагыйдәне әзер килеш кабул итмибез, ә мисаллардан үзебез чыгарабыз."
4 нче этап. Яңа белемне ачу (10 мин)
Этапның максаты: ия белән хәбәрнең ярашу кагыйдәсен мисаллар һәм схема ярдәмендә ачу, аралашу нормаларын тексттан табу.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
4 мин | Укытучы һәр парга текст тарата: «Дуслар белән аралашканда бер-береңне хөрмәт итәргә кирәк. Яхшы дус тыңлый, ярдәм итә һәм серне саклый. Дуслар бер-берсенә авыр вакытта булышалар. Алар уртак эшне бергә башкаралар. Әдәпле сөйләшү дуслыкны ныгыта». Укытучы әйтә: "Текстны укыгыз. Инсерт алымы буенча аралашу нормалары янына «+», сезгә билгеле булган фикерләр янына «✓», сорау тудырган урынга «?» куегыз." | Текстны индивидуаль укыйлар, «хөрмәт итәргә», «тыңлый», «серне саклый», «булышалар», «бергә башкаралар» сүзләрен билгелиләр. Парда билгеләрен чагыштыралар. |
3 мин | Укытучы сорый: "Беренче ике җөмләдә ия һәм хәбәр нинди санда? Соңгы ике җөмләдә хәбәр ни өчен -лар кушымчасы белән килгән?" Тактада схема төзи: «Берлек сандагы ия → берлек сандагы хәбәр; күплек сандагы ия → күплек сандагы хәбәр». | Җөмләләрдән мисаллар китерәләр: «дус тыңлый», «дуслар булышалар». Кагыйдәне үз сүзләре белән әйтәләр: «Ия һәм хәбәр сан ягыннан яраша». |
3 мин | Укытучы тактага яза: «Мин сөйләшәм», «Син сөйләшәсең», «Ул сөйләшә», «Без сөйләшәбез», «Сез сөйләшәсез», «Алар сөйләшәләр». Укытучы аңлата: "Хәзер зат ягын да тикшерәбез. Ия беренче затта булса, хәбәр дә беренче зат формасында килә. Мәсәлән, «без сөйләшәбез», ә «без сөйләшә» дип әйтмибез." | Таблицаны дәфтәргә күчерәләр. Һәр пар бер мисалны кычкырып укый һәм ия белән хәбәрнең затын атый. |
Дәфтәргә язу
Ия белән хәбәр — җөмләнең баш кисәкләре. Ия кем? нәрсә? сорауларына җавап бирә, хәбәр ия турында хәбәр итә. Ия белән хәбәр сан һәм зат ягыннан яраша: «Мин тыңлыйм», «Без тыңлыйбыз», «Дуслар ярдәм итәләр».
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без тексттан аралашу нормаларын таптык һәм мисаллар ярдәмендә кагыйдә чыгардык. Хәзер кагыйдәне сөйләмдә һәм язма биремнәрдә кулланып карыйбыз."
5 нче этап. Беренчел ныгыту. Парларда практик эш (7 мин)
Этапның максаты: ия белән хәбәрне табу һәм аларның ярашуын аңлатып, кагыйдәне беренче тапкыр мөстәкыйль куллану.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы әйтә: "Парларга карточкалар таратыла. А өлешендәге җөмләләрдә ия белән хәбәрнең астына сызыгыз һәм хәбәрнең формасын аңлатыгыз: «Минем дустым һәрвакыт дөресен сөйли», «Без дусларыбызны хөрмәт итәбез», «Кызлар театрга бергә бардылар». Һәр пар бер җөмләне тактада аңлата." | Парларда җөмләләрне тикшерәләр, баш кисәкләрне билгелиләр һәм җавап бирәләр: «Без — күплек сандагы ия, хөрмәт итәбез — беренче зат күплек санындагы хәбәр». |
2 мин | Укытучы В өлешендәге хаталы җөмләләрне күрсәтә: «Минем дусларым миңа һәрвакыт ярдәм итә», «Безнең төркем ярышта җиңделәр». Сорау бирә: "Хатаны ничек төзәтергә? Иянең төп мәгънәсе берлек яки күплек санындамы?" | Җөмләләрне төзәтәләр: «Минем дусларым миңа һәрвакыт ярдәм итәләр», «Безнең төркем ярышта җиңде». Икенче җөмләдә «төркем» сүзенең берлек санда булуын аңлаталар. |
2 мин | Укытучы "Ике йолдыз һәм бер теләк" алымын тәкъдим итә: "Иптәшегезнең эшендә ике дөрес урынны билгеләгез һәм бер төзәтү тәкъдим итегез. Тәнкыйть кешегә түгел, җөмләгә юнәлсен." | Карточкаларны алыштыралар, ике уңышны һәм бер төзәтүне язалар; иптәшенең фикерен тыныч тыңлыйлар. |
Эталон җавап
«Минем дусларым миңа һәрвакыт ярдәм итәләр»: ия — «дусларым», күплек санда; хәбәр — «ярдәм итәләр», күплек санда, шуңа күрә ярашу дөрес. «Безнең төркем ярышта җиңде»: иянең төп сүзе — «төркем», берлек санда; хәбәр дә «җиңде» формасында булырга тиеш.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Сез иянең төп сүзен табып, хәбәрнең формасын аның санына һәм затына бәйләдегез. Хәзер һәркем үзенең белем күнекмәсен мөстәкыйль тикшерәчәк."
6 нчы этап. Мөстәкыйль эш һәм үзбәя (8 мин)
Этапның максаты: төрле дәрәҗәдәге биремнәр аша яңа белемне мөстәкыйль куллану һәм тиз арада кире бәйләнеш алу.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Хәзер дәрәҗәле карточкалардан берсен сайлагыз. Яшел карточка — терәк сүзләр белән, сары карточка — стандарт дәрәҗә, кызыл карточка — катлаулы бирем. Сайлау нәтиҗәгә түгел, сезгә кирәкле ярдәмгә бәйле." | Үз мөмкинлеген исәпкә алып карточка сайлыйлар, исемнәрен язалар һәм эш тәртибен укыйлар. |
4 мин | Укытучы яшел карточка өчен терәкләрне күрсәтә: «Мин ...», «Дуслар ...», «Безнең сыйныф ...». Сары карточкада 4 җөмлә, кызыл карточкада «төркем», «күпчелек», «берничә кеше» сүзләре белән җөмләләр бирелә. Укытучы сыйныф буенча йөреп, сорау бирә: "Иянең төп сүзе кайсы? Хәбәр шуңа туры киләме?" | Яшел карточкада җөмләләрне үрнәк буенча төзиләр; сары карточкада баш кисәкләрне табып, хәбәрне кирәкле формага куялар; кызыл карточкада ярашуны аңлатып, кыска хәбәр төзиләр. |
2 мин | Укытучы экранда җавап үрнәген чыгара һәм әйтә: "Каләмегез белән үз эшегезне тикшерегез. Дөрес җавапка плюс, хаталы җавапка төзәтү билгесе куегыз. Ничә дөрес җавап булды?" | Үз эшләрен җавап үрнәге белән тикшерәләр, хаталарын төзәтәләр, үзбәя карточкасында яшел, сары яки кызыл төс сайлыйлар. |
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Сез төрле юл белән бер үк максатка ирештегез: ияне таптыгыз, аның төп сүзен билгеләдегез һәм хәбәрне яраштырдыгыз. Соңгы этапта дәрес нәтиҗәсен сөйләмдә һәм рефлексиядә ныгытабыз."
7 нче этап. Рефлексия һәм өй эше (5 мин)
Этапның максаты: укучыларның өйрәнгәннәрен системалаштыру, кыенлыкларын ачыклау һәм өй эшен аңлап сайлау.
Вакыт | Укытучы эшчәнлеге | Укучылар эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Чыгыш билетенә өч җөмләне дәвам итеп языгыз: «Бүген мин белдем...», «Мин булдырам...», «Миңа кабатларга кирәк...». Аннары бер җөмлә языгыз: «Дуслар белән аралашканда мин ... нормасын саклаячакмын»." | Чыгыш билетын тутыралар: баш кисәкләр, сан һәм зат ярашуы, аралашу нормалары турында берәр нәтиҗә язалар. |
1 мин | Укытучы сорый: "Кемгә ия белән хәбәрне табу җиңел булды? Кемгә хәбәрнең формасын сайлау кыенрак? Светофор карточкасын күтәрегез." | Яшел, сары яки кызыл карточка күтәреп, үзләштерү дәрәҗәсен күрсәтәләр. |
2 мин | Укытучы өй эшен аңлата: "Өй эшенең өч дәрәҗәсе бар. Һәркем мәҗбүри дәрәҗәне эшли, теләгәннәр өстәмә дәрәҗә сайлый. Биремне башкарганда иянең төп сүзен табыгыз һәм хәбәрнең ни өчен шулай килүен языгыз." | Өй эшен көндәлеккә язалар, аңлашылмаган урыннар буенча сорау бирәләр, үзләренә туры килгән дәрәҗәне билгелиләр. |
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Бүген без аралашуның хөрмәт һәм тыңлый белүгә нигезләнүен аңладык, шулай ук ия белән хәбәрнең сан һәм зат ягыннан ярашуын өйрәндек. Өй эшендә бу белемнәрне яңа җөмләләрдә кулланачаксыз."
Практик эшне бәяләү критерийлары
- «5» билгесе — мөстәкыйль эштәге барлык 5 бирем дөрес үтәлгән, ия һәм хәбәр дөрес табылган, хаталарның сәбәбе аңлатылган.
- «4» билгесе — 4 бирем дөрес үтәлгән, бер хатаны укучы үзбәя вакытында мөстәкыйль төзәткән.
- «3» билгесе — кимендә 3 бирем дөрес үтәлгән, ия белән хәбәрне табуда һәм хәбәр формасын сайлауда өлешчә ярдәм кирәк булган.
Рефлексия
Укучыга сорау | Сорауның максаты |
|---|---|
Бүген аралашуның нинди кыйммәтләрен һәм нормаларын белдегез? | Тема буенча мәгънәви нәтиҗәне һәм функциональ сүзлекне ачыклау. |
Ия белән хәбәрне табу өчен нинди сораулар ярдәм итә? | Баш кисәкләрне билгеләү алгоритмын аңлауны тикшерү. |
Кайсы очракта хәбәрнең формасын сайлау кыен булды? | Ярашу кагыйдәсендәге шәхси кыенлык нокталарын ачыклау. |
Сез бүгенге белемне ОГЭ биремендә һәм көндәлек аралашуда ничек куллана аласыз? | Белемнең практик һәм имтиханга әзерлек әһәмиятен аңлату. |
Укытучының йомгаклау сүзе
"Бүген без дуслар белән аралашуның нигезендә хөрмәт, тыңлый белү һәм җаваплылык ятуын күрдек. Җөмләдә дә сүзләр бер-берсе белән тәртипле бәйләнештә булырга тиеш: ия белән хәбәр сан һәм зат ягыннан яраша. Иң еш очрый торган хата — иянең төп сүзен түгел, аңа ияргән сүзне карап хәбәр формасын сайлау. Киләсе дәрестә без баш кисәкләрнең башка җөмлә кисәкләре белән бәйләнешен ныгытып, ОГЭ форматына якынрак биремнәр эшләрбез."
Өй эше
Дәрәҗә | Нәрсә бирергә | Ни өчен |
|---|---|---|
Базовый (мәҗбүри) | Аралашу темасына 6 җөмлә төзергә: 3 җөмләдә берлек сандагы ия, 3 җөмләдә күплек сандагы ия кулланырга. Ия белән хәбәрнең астына сызарга, хәбәрнең формасын аңлатырга. | Ия белән хәбәрнең сан ягыннан ярашуын ныгыта; тикшергәндә баш кисәкләрнең дөрес билгеләнүенә һәм хәбәр кушымчасына игътибар итәргә. |
Уртача (күтәрүче) | Дуслар арасындагы аралашу турында 8–10 репликалы диалог төзергә. Диалогта кимендә 4 аралашу нормасын кулланырга һәм 5 җөмләдә ия белән хәбәрне билгеләргә. | Сөйләмдә әдәпле аралашуны һәм грамматик анализны бергә кулланырга өйрәтә; тикшергәндә репликаларның табигыйлыгына һәм ярашуга карарга. |
Алга киткән (өстәмә) | ОГЭ форматына якын 8 бирем әзерләргә: 4 җөмләдә баш кисәкләрне табу, 4 җөмләдә хәбәрнең дөрес формасын сайлау. Һәр җавапка бер җөмләле аңлатма язарга. | Кагыйдәне яңа материалга күчерү, дәлилләү һәм имтихан биремнәренә әзерләнү күнекмәсен үстерә. |