План урока на тему:

Неологизмнарны тану һәм куллану

Татарский язык9 класс63 раздела
Неологизмнарны тану һәм куллану

Татарский язык · 9 класс · Открытие нового · 45 мин

Неологизмнарны тану һәм куллану

Цели и задачи

  • Цель по SMART: к концу урока учащиеся определят значение термина «неологизм», научатся находить неологизмы в татарском тексте, объяснять способы их образования и составят не менее трёх собственных примеров.
  • Образовательная задача: сформировать представление о неологизмах как новых словах и значениях, появившихся в языке для обозначения новых предметов, явлений и понятий.
  • Развивающая задача: развивать смысловое чтение, языковую догадку, умение сравнивать татарские и русские языковые примеры и аргументировать ответ.
  • Метапредметная задача: отработать навыки поиска информации в цифровом тексте и подготовки краткого ответа в формате экзаменационного задания.
  • Воспитательная задача: формировать интерес к развитию татарского языка и ответственное отношение к его употреблению в современной коммуникации.

Планируемые результаты

Личностные

  • Учащиеся осознают, что язык изменяется вместе с обществом и отражает современные научные, технологические и культурные процессы.
  • Проявляют интерес к татарской речи и стремятся использовать точные и уместные слова в устной и письменной коммуникации.
  • Понимают значение грамотной речи для дальнейшего обучения, профессионального самоопределения и успешной сдачи ОГЭ.

Метапредметные

  • Извлекают информацию из текста, таблицы и цифрового слайда, выделяют главное.
  • Сравнивают языковые единицы по значению, происхождению и сфере употребления.
  • Формулируют гипотезу, проверяют её по языковому материалу и аргументируют вывод.
  • Планируют выполнение задания, осуществляют самопроверку по критериям и корректируют ответ.

Предметные

  • Знают определение неологизма и различают неологизмы-слова и неологизмы-значения.
  • Умеют находить неологизмы в татарском тексте и объяснять их значение по контексту.
  • Умеют определять способы образования отдельных неологизмов: заимствование, словообразование, переосмысление.
  • Владеют навыком составления предложений с неологизмами и краткого аргументированного ответа.

Универсальные учебные действия (УУД)

Личностные УУД

  • Осознают личную ответственность за точность и уместность употребления новых слов.
  • Соотносят изучение темы с будущей учебной и профессиональной деятельностью.
  • Проявляют уважение к татарскому языку как к развивающейся системе.

Регулятивные УУД

  • Формулируют цель урока и план действий для её достижения.
  • Распределяют время при выполнении индивидуального и парного задания.
  • Проверяют ответ по критериям и исправляют смысловые и орфографические ошибки.

Познавательные УУД

  • Выделяют ключевые признаки неологизма и классифицируют языковой материал.
  • Устанавливают связь между общественным изменением и появлением нового слова.
  • Моделируют значение незнакомого слова по контексту и словообразовательным элементам.

Коммуникативные УУД

  • Обсуждают языковую гипотезу в паре и формулируют общий вывод.
  • Задают уточняющие вопросы и приводят аргументы в защиту своей позиции.
  • Слушают партнёра, принимают иной вариант и корректно объясняют несогласие.

Подготовка учителя к уроку

  • Подготовить презентацию с темой, проблемным вопросом, определением неологизма, примерами һәм критериями самопроверки.
  • Распечатать карточки с текстом о цифровой среде — по одной на пару, всего 15 экземпляров.
  • Подготовить индивидуальные карточки трёх уровней — по одной на каждого ученика.
  • Вывести на экран слова: «смартфон», «онлайн-уку», «санлы технологияләр», «подкаст», «роботлаштыру».
  • Подготовить интерактивную доску или проектор, ноутбук и таймер.
  • Подготовить стикеры трёх цветов для рефлексии и лист самооценки на каждого ученика.
  • Заранее разместить на доске схему: «Неологизм → яңа сүз яки яңа мәгънә → яңа күренешне атый».
  • Подготовить межпредметные примеры из информатики, обществознания и профориентации.

Ход урока

Этап 1. Оештыру һәм мотивация (4 мин)

Цель этапа: включить учащихся в работу и вызвать интерес к теме через современные слова.
Время
Действие учителя
Действие учеников
1 мин
Учитель приветствует класс: «Исәнмесез, укучылар! Бүген без телнең ни өчен үзгәрүен ачыкларбыз. Дәфтәрләрегезне, каләмнәрегезне әзерләгез, экранга игътибар белән карагыз».
Укучылар дәрескә әзерләнәләр, дәфтәрләренә датаны һәм дәрес темасын язалар.
3 мин
Учитель показывает слова «смартфон», «подкаст», «онлайн-уку», «роботлаштыру» и спрашивает: «Бу сүзләрне кайчан еш ишетә башладыгыз? Ни өчен телдә мондый сүзләр барлыкка килә? Бүген безнең проблемалы соравыбыз: яңа сүзне ничек танырга?»
Укучылар фикер алышалар һәм җавап бирәләр: «Бу сүзләр яңа технологияләр белән бәйле», «Яңа күренешләрне атау өчен яңа сүзләр кирәк».
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Без хәзерге тормыш белән бәйле яңа сүзләрне күрдек. Хәзер аларның телдәге статусын һәм төп билгеләрен ачыкларбыз».

Этап 2. Белемнәрне актуальләштерү (5 мин)

Цель этапа: актуализировать знания о лексике и значении слова.
Время
Действие учителя
Действие учеников
2 мин
Учитель организует приём «Подумай — обсуди в паре — поделись»: «Сүзнең мәгънәсен без нәрсәгә карап аңлыйбыз? Контекст, тамыр, кушымча һәм башка сүзләр ярдәм итә аламы?»
Укучылар 30 секунд индивидуаль уйлыйлар, аннары парда фикерләшәләр һәм берәр дәлил әзерлиләр.
3 мин
Учитель предлагает сравнить слова «китап», «китапханә», «санлы китап»: «Бу сүзләрнең кайсылары элекке, кайсылары яңа кулланылыш белән бәйле? Җавабыгызны аңлатыгыз».
Укучылар җавап бирәләр: «Санлы китап яңа технология белән бәйле, аның яңа мәгънәсе бар».
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Сүзнең яңалыгын аның төзелеше генә түгел, мәгънәсе һәм кулланылу вакыты да күрсәтә. Хәзер авырлыкның кайда булуын төгәл билгелик».

Этап 3. Проблема һәм максат кую (4 мин)

Посмотрите план целиком

Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.

Цель этапа: подвести учащихся к самостоятельной формулировке определения и цели урока.
Время
Действие учителя
Действие учеников
2 мин
Учитель показывает предложения: «Без онлайн-уку платформасында эшләдек. Роботлаштыру кайбер һөнәрләрне үзгәртә». Вопрос: «Кайсы сүзләрне барыбыз да бер үк дәрәҗәдә аңлыйбыз? Нинди сүзләрне сүзлектән карарга кирәк?»
Укучылар «онлайн-уку», «роботлаштыру» сүзләрен аералар, мәгънәне контексттан фаразлыйлар.
2 мин
Учитель спрашивает: «Димәк, бүген без нәрсәгә өйрәнергә тиеш? Максатны үз сүзләрегез белән әйтегез».
Укучылар формулируют: «Неологизмны танырга, мәгънәсен аңлатырга һәм җөмләдә кулланырга өйрәнәбез».
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Безнең максат ачык: неологизмнарны табу, аларның мәгънәсен аңлату һәм куллану. Моңа ирешү өчен башта билгеләмәне үзебез чыгарабыз».

Этап 4. Яңа белемне ачу. ИКТ һәм предметара бәйләнеш (10 мин)

Цель этапа: сформировать понятие о неологизме и способах его появления.
Время
Действие учителя
Действие учеников
4 мин
Учитель выводит на экран таблицу: «Неологизм — телдә чагыштырмача күптән түгел барлыкка килгән, яңа предметны, күренешне яки яңа мәгънәне белдергән сүз». Затем говорит: «Экрандагы сүзләрне өч төркемгә аерыгыз: алынма сүз, яңа сүз ясалышы, яңа мәгънә».
Укучылар таблицаны дәфтәрләренә күчерәләр, сүзләрне төркемлиләр: «смартфон» — алынма сүз; «роботлаштыру» — яңа сүз ясалышы; «тәрәзә» компьютер мәгънәсендә — яңа мәгънә.
3 мин
Учитель связывает тему с информатикой: «Информатикада интерфейс, файл, болыт, челтәр сүзләре еш кулланыла. Алар нинди яңа төшенчәләрне белдерә? Татар телендә аларны ничек кулланырга мөмкин?»
Укучылар сүзләрнең мәгънәсен контекст буенча аңлаталар һәм татарча җөмләләр төзиләр: «Файлны болытка урнаштырдым».
3 мин
Учитель организует мини-исследование: «Карточкадагы сүзләрне укыгыз: санлы белем, видеоблог, киберспорт, ясалма интеллект. Һәр сүзнең нинди күренешне атаганын һәм ничек ясалганын билгеләгез».
Парлар сүзләрне тикшерәләр, мәгънәсен язалар һәм бер мисалны сыйныфка тәкъдим итәләр.

Запись в тетрадях

«Неологизм — телдә яңа барлыкка килгән яки яңа мәгънә алган сүз. Неологизмнар яңа предмет, күренеш, технология һәм һөнәрләрне атый. Алар алынма сүз, сүз ясалышы яки мәгънә үзгәреше аша барлыкка килергә мөмкин».
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Без неологизмның билгеләмәсен һәм барлыкка килү юлларын ачыкладык. Хәзер яңа белемне текстта кулланып карыйбыз».

Этап 5. Физкультминутка һәм беренчел ныгыту (5 мин)

Цель этапа: снять напряжение и закрепить классификацию неологизмов в игровой форме.
Время
Действие учителя
Действие учеников
2 мин
Учитель проводит физкультминутку: «Мин сүз әйтәм, сез сүзнең төрен хәрәкәт белән күрсәтәсез: куллар өстә — технология, куллар янда — яңа сүз, куллар алда — яңа мәгънә. Сүзләр: подкаст, роботлаштыру, тәрәзә, санлы мәктәп».
Укучылар сүз төренә туры килгән хәрәкәтне ясыйлар, дөрес җавапны әйтәләр.
3 мин
Учитель предлагает игру «Светофор»: «Яшел карточка — неологизм, сары — контекст кирәк, кызыл — гадәти сүз. Һәр җавапны бер җөмлә белән дәлилләгез».
Укучылар карточка күтәрәләр һәм аңлаталар: «Киберспорт — яшел, чөнки ул яңа спорт төрен атый».
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Без яңа сүзләрне хәрәкәт һәм дәлил ярдәмендә кабатладык. Хәзер һәрберегез үз белемегезне мөстәкыйль тикшерәчәк».

Этап 6. Мөстәкыйль эш һәм үзара тикшерү (10 мин)

Цель этапа: проверить индивидуальное умение находить, объяснять и употреблять неологизмы.
Время
Действие учителя
Действие учеников
5 мин
Учитель раздаёт карточки трёх уровней: «А дәрәҗәсе: тексттан ике неологизмны табыгыз һәм мәгънәсен языгыз. Б дәрәҗәсе: сүзләрнең ясалышын аңлатыгыз. В дәрәҗәсе: бер неологизм белән үзегезнең өч җөмләгезне төзегез».
Укучылар сайланган дәрәҗәдә индивидуаль эшлиләр. Текст: «Санлы технологияләр укуны уңайлы итә. Укучылар видеоблоглар карый, онлайн-курсларда белем ала. Кайбер һөнәрләр роботлаштыру нәтиҗәсендә үзгәрә».
3 мин
Учитель показывает эталон: «Неологизмны таптыммы? Мәгънәсен контексттан аңлаттыммы? Җөмлә дөрес төзелдеме?» Учитель предлагает взаимопроверку по трём критериям.
Укучылар эшләрен парларда алмашалар, ике дөреслекне һәм бер төзәтүне язалар.
2 мин
Учитель разбирает типичную ошибку: «Неологизмның һәрберсе бөтенләй яңа сүз генә түгел; кайбер сүзләр яңа мәгънә ала. Мәсәлән, “тәрәзә” сүзе компьютерда башка мәгънәдә кулланыла».
Укучылар үз җавапларын төзәтәләр һәм дәфтәрләренә бер нәтиҗә язалар.

Эталон решения

Тексттагы неологизмнар: «санлы технологияләр», «видеоблоглар», «онлайн-курслар», «роботлаштыру». Мәгънәсе: заманча цифрлы чаралар, интернеттагы видеоязмалар, интернет аша белем бирү курслары, роботлар куллану процессы. «Роботлаштыру» сүзе «робот» тамырына кушымча ялгану юлы белән ясалган.
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Сез неологизмны тексттан таптыгыз, аның мәгънәсен һәм ясалышын аңлаттыгыз. Бу алгоритмны ОГЭ форматындагы тел биремнәрендә дә кулланачакбыз».

Этап 7. Рефлексия һәм өй эше (7 мин)

Цель этапа: осмыслить результат урока, снизить тревожность перед экзаменом и определить домашнюю практику.
Время
Действие учителя
Действие учеников
3 мин
Учитель проводит рефлексию «Бер минутлык кәгазь»: «Бер җөмлә белән языгыз: бүген мин нәрсә белдем? Нинди эштә кыенлык булды? ОГЭ биремендә бу белем ничек ярдәм итәчәк?»
Укучылар кыска җавап язалар һәм стикерларын «аңладым», «сорау бар», «ярдәм кирәк» урыннарына беркетәләр.
2 мин
Учитель говорит: «Бүгенге белемнәрегезне үзегез бәяләгез: неологизмны таный алам, мәгънәсен аңлата алам, җөмләдә куллана алам. Һәр пунктка “+” яки “?” куегыз».
Укучылар үзбәя битен тутыралар.
2 мин
Учитель объясняет домашнее задание: «Өйдә өч дәрәҗәнең берсен сайлагыз. Эшне чиста, дәлилле һәм орфографик яктан дөрес башкарыгыз».
Укучылар өй эшен язып алалар, контроль сорауларга җавап бирәләр: «Неологизм нәрсә ул? Аның нинди ясалу юллары бар?»
Завершение этапа: учитель подводит итог: «Бүген без неологизмнарны таныдык, аларның мәгънәсен контексттан ачыкладык һәм яңа җөмләләр төзедек. Тел үзгәрә, ә без шул үзгәрешләрне аңлап һәм грамоталы кулланып өйрәнәбез».

Критерии оценивания практической работы

  • «5» — верно найдены не менее двух неологизмов, точно объяснены их значения и способ образования, составлены три грамотных предложения.
  • «4» — найдено не менее двух неологизмов, значение объяснено в основном верно, допущена одна неточность или орфографическая ошибка.
  • «3» — найден один неологизм, его значение объяснено частично, в предложениях есть две-три ошибки, но общий смысл понятен.

Рефлексия

Вопрос для ученика
Цель вопроса
«Неологизмның төп билгесе нинди?»
Проверка осознания определения понятия.
«Кайсы сүзнең мәгънәсен контекст ярдәмендә таптың?»
Выявление навыка смыслового чтения.
«Неологизмны ОГЭ биремендә ничек танырсың?»
Перенос знания в экзаменационную ситуацию.
«Кайсы эштә сиңа ярдәм кирәк?»
Определение индивидуальных затруднений и планирование коррекции.

Завершающее слово учителя

«Бүген без неологизмнарның телдә яңа күренешләрне атау өчен барлыкка килүен аңладык. Иң мөһиме — яңа сүзне күрү генә түгел, аның мәгънәсен контекст буенча дәлилләп аңлату. ОГЭ биремнәрендә дә башта текстка һәм сүзнең төзелешенә игътибар итегез. Киләсе дәрестә неологизмнарны башка лексик катламнар белән чагыштырырбыз һәм текстны редакцияләү күнекмәләрен ныгытырбыз».

Домашнее задание

Уровень
Что задать
Зачем
Базовый (обязательный)
Хәзерге тормышка бәйле 5 неологизм табарга, аларның мәгънәсен татарча аңлатырга һәм һәрберсе белән җөмлә төзергә.
Закрепляет распознавание неологизмов и правильное употребление в речи.
Средний (повышающий)
Кыска яңалыклар яки интернет текстыннан 6 неологизм табарга, аларны «алынма сүз», «сүз ясалышы», «яңа мәгънә» төркемнәренә бүләргә.
Развивает смысловое чтение, классификацию и объяснение способов образования.
Продвинутый (дополнительный)
«Киләчәк һөнәрләре» темасына 8–10 җөмләдән торган мини-текст төзергә, кимендә 5 неологизм кулланырга һәм аларның икесенең ясалышын аңлатырга.
Формирует творческое письмо, профориентационную мотивацию и умение аргументировать языковой выбор.
Контроль сораулар: «Неологизм дип нинди сүзгә әйтәләр? Яңа сүз белән яңа мәгънә алган сүзнең аермасы нәрсәдә? Контекст неологизмның мәгънәсен аңларга ничек ярдәм итә? Бер неологизмны кулланып җөмлә төзегез».

Создайте уникальный план урока по своей теме

  • Любая тема, любой уровень
  • Структура по ФГОС
  • 100% уникальный план урока
  • Цели, ход урока, рефлексия
  • Экспорт в PDF и Word
  • Готово за 1 минуту

Другие темы по татарскому языку для 9 класса

Чем удобны планы уроков Нейрум

  • Готовый план, не набросокЦели, ход урока, планируемые результаты, рефлексия — всё по структуре ФГОС, открыли и пошли вести.
  • План урока или техкартаОдин материал — два формата экспорта в PDF. Скачали то, что нужно завучу.
  • Свой план урока за минутуНе нашли нужный? ИИ-конструктор напишет план урока по вашей теме, классу и типу урока.

Вопросы и ответы

Как скачать план урока «Неологизмнар»?

Зарегистрируйтесь бесплатно — материал сохранится в личном кабинете, откуда его можно скачать как план урока или технологическую карту.

Соответствует ли план урока ФГОС?

Да, структура урока — цели, ход урока, планируемые результаты — построена по ФГОС для 9 класса (татарскому языку).

Можно ли изменить план под свой класс?

Да. После регистрации план урока открывается в конструкторе: этапы и содержание можно отредактировать или перегенерировать.