Яўгенія Янішчыц. Верш «Мова»
Целі і задачы
- Мэта: да канца ўрока вучні змогуць вызначыць асноўную думку верша «Мова», знайсці не менш за 3 мастацкія сродкі (эпітэты, метафары) і растлумачыць ролю роднай мовы ў жыцці чалавека паводле пазіцыі аўтара.
- Адукацыйная задача: пазнаёміць з жыццёвым і творчым шляхам Яўгеніі Янішчыц, раскрыць вобразны лад верша.
- Развіваючая задача: развіваць навыкі выразнага чытання, аналітычнага мыслення праз працу ў парах і творчыя заданні.
- Выхаваўчая задача: выхоўваць пачуццё нацыянальнай годнасці, любоў і павагу да роднага беларускага слова.
Плануемыя вынікі
Асабістыя
- Усведамленне сваёй этнічнай прыналежнасці праз прыгажосць роднай мовы.
- Фарміраванне паважлівага стаўлення да культурнай спадчыны свайго народа.
- Развіццё эстэтычных пачуццяў пры ўспрыманні паэтычнага тэксту.
- Матывацыя да самастойнага чытання беларускай літаратуры.
Метапрадметныя
- Уменне самастойна вызначаць мэты свайго навучання і планаваць шляхі іх дасягнення.
- Валоданне навыкамі сэнсавага чытання тэкстаў розных стыляў і жанраў.
- Здольнасць арганізоўваць навучальнае супрацоўніцтва ў парах і групах.
- Уменне будаваць лагічныя разважанні і рабіць высновы на аснове аналізу тэксту.
Прадметныя
- Веданне асноўных фактаў біяграфіі Я. Янішчыц.
- Уменне вызначаць тэму і асноўную ідэю лірычнага твора.
- Навык знаходжання мастацкіх сродкаў (эпітэтаў, параўнанняў) у тэксце.
- Валоданне прыёмамі выразнага чытання верша з захаваннем інтанацыйнага малюнка.
Універсальныя навучальныя дзеянні (УНД)
Асабістыя УНД
- Маральна-этычная ацэнка зместу верша.
- Самавызначэнне ў стаўленні да моўных каштоўнасцей.
Рэгулятыўныя УНД
- Кантроль і карэкцыя сваіх дзеянняў падчас працы ў пары.
- Ацэнка паспяховасці засваення матэрыялу на этапе рэфлексіі.
Пазнавальныя УНД
- Пошук і вылучэнне неабходнай інфармацыі ў паэтычным тэксце.
- Стварэнне мадэлі "Дрэва мовы" на аснове вобразаў верша.
Камунікатыўныя УНД
- Уменне слухаць і ўступаць у дыялог.
- Інтэграцыя ў групу аднагодкаў і будаванне прадуктыўнага ўзаемадзеяння.
Падрыхтоўка настаўніка да ўрока
- Падрыхтаваць партрэт Яўгеніі Янішчыц для размяшчэння на цэнтральнай дошцы.
- Радрукаваць карткі для працы ў парах «Мастацкія дэтэктывы» (15 асобнікаў).
- Падрыхтаваць аўдыязапіс верша «Мова» ў выкананні аўтара або прафесійнага акцёра.
- Выразаць з каляровай паперы «лісточкі» для рэфлексіі (па 2 на кожнага вучня).
- Падрыхтаваць кароткую прэзентацыю з візуальнымі вобразамі Палесся (радзімы паэтэсы).
- Абсталяванне: ноўтбук, праектар, калонкі, магнітная дошка.
Ход урока
Этап 1. Арганізацыйны момант і матывацыя (3 мін)
Мэта этапа: стварыць спрыяльную псіхалагічную атмасферу і зацікавіць вучняў тэмай урока праз гукавы вобраз.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
1 мін | «"Добры дзень, сябры! Сёння наш урок літаратуры незвычайны. Я прашу вас на хвілінку заплюшчыць вочы і паслухаць гукі."» Настаўнік уключае кароткі запіс спеваў птушак і шуму дубровы. «"Што вы адчулі? Якія словы прыйшлі вам на розум?"» | Вучні заплюшчваюць вочы, слухаюць. Адказваюць: «"Я адчуў спакой"», «"Мне прыйшлі словы: лес, Радзіма, дом"». |
2 мін | «"Гэтыя гукі — голас нашай зямлі. А ў кожнай зямлі ёсць свая мова. Сёння мы пагаворым пра тое, што для кожнага з нас значыць роднае слова, і дапаможа нам у гэтым "палеская ластаўка" — паэтэса Яўгенія Янішчыц."» | Слухаюць настаўніка, настройваюцца на працу, адкрываюць сшыткі і запісваюць дату. |
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Мы пачулі музыку прыроды, а зараз давайце паспрабуем пачуць музыку слова."»
Этап 2. Актуалізацыя ведаў і фіксацыя цяжкасці (5 мін)
Мэта этапа: выявіць узровень разумення каштоўнасці мовы і стварыць праблемную сітуацыю.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
3 мін | Настаўнік прапануе прыём «Асацыятыўны куст»: «"Вазьміце лісточкі, якія ляжаць у вас на партах. Напішыце адно слова, з якім у вас асацыюецца беларуская мова. Абмяркуйце ў парах, чаму вы выбралі менавіта гэтае слова."» | Працуюць у парах. Пішуць словы: «"мама"», «"песня"», «"скарб"». Тлумачаць адзін аднаму свой выбар. |
2 мін | «"Многія з вас напісалі прыгожыя словы. Але ці можам мы сказаць, што мова — гэта жывая істота? Яўгенія Янішчыц сцвярджае, што так. Як вы думаеце, чаму яна так лічыць? У чым яе сакрэт?"» | Выказваюць здагадкі: «"Можа, таму што яна расце?"», «"Таму што яна можа хварэць?"». Фіксуюць цяжкасць у дакладным тлумачэнні. |
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Каб разгадаць гэты сакрэт, нам трэба звярнуцца да самога верша."»
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Этап 3. Пастаноўка праблемы і мэты (3 мін)
Мэта этапа: сфармуляваць галоўнае пытанне ўрока і план дзеянняў.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
3 мін | «"Сёння мы павінны адкрыць для сябе свет паэзіі Янішчыц. Давайце разам сфармулюем мэту: што мы павінны зрабіць на ўроку?"» Настаўнік запісвае на дошцы: «1. Пазнаёміцца... 2. Знайсці... 3. Зразумець...» | Дапамагаюць фармуляваць: «"Пазнаёміцца з вершам"», «"Знайсці прыгожыя словы"», «"Зразумець, чаму мова важная"». |
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"План гатовы, выпраўляемся ў падарожжа па радках верша."»
Этап 4. Адкрыццё новага ведання. Праца з тэкстам (12 мін)
Мэта этапа: аналіз мастацкага зместу верша праз актыўныя метады навучання.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
3 мін | Настаўнік выразна чытае верш «Мова». «"Які настрой выклікаў у вас гэты твор? Якія вобразы паўсталі перад вачыма?"» | Слухаюць. Адказваюць: «"Настрой урачысты і крыху сумны"», «"Я ўбачыў жытняе поле і маці"». |
5 мін | Прыём «Мастацкія дэтэктывы» (праца ў парах). «"Зараз кожная пара атрымае заданне. Знайдзіце ў тэксце эпітэты, якімі аўтар апісвае мову. Выпішыце іх у сшытак. Падумайце, чаму менавіта гэтыя словы выбрала паэтэса?"» | Працуюць з тэкстам. Выпісваюць: «"жывая"», «"ласкавая"», «"матчына"», «"светлая"». Абмяркоўваюць значэнне. |
4 мін | Настаўнік арганізуе абмеркаванне: «"Паглядзіце на метафару 'мова — душа народа'. Як вы яе разумееце? Ці можа народ жыць без душы?"» | Разважаюць: «"Калі няма мовы, народ забывае сваю гісторыю"», «"Душа — гэта тое, што ўнутры, самае галоўнае"». |
Запіс у сшытках
- Тэма верша: роля роднай мовы ў жыцці чалавека.
- Асноўная думка: мова — гэта найвялікшы скарб і душа народа.
- Мастацкія сродкі: эпітэты (звонкая, матчына), метафара (святло душы).
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Мы ўбачылі, як майстэрска паэтэса малюе вобраз мовы. Час крыху адпачыць."»
Этап 5. Фізкультхвілінка «Жывыя словы» (2 мін)
Мэта этапа: зняць напружанне і правесці рухавую актыўнасць з элементамі гульні.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
2 мін | «"Давайце ўявім, што мы — маладыя парасткі мовы. Пацягніцеся ўверх да сонца (рукі ўверх). Вецер калыша нас (нахілы ў бакі). А зараз я буду называць словы. Калі слова беларускае — пляскайце ў ладкі, калі іншамоўнае — тупайце нагамі."» (Называе: Каханне, Мэрсі, Радзіма, Камп'ютар, Буслік). | Выконваюць практыкаванні, удзельнічаюць у гульні, рэагуюць на словы плясканнем або тупаннем. |
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Малайцы! Мы зарадзіліся энергіяй і гатовыя працягваць."»
Этап 6. Першаснае замацаванне. Гульня «Лінгвістычная мазаіка» (7 мін)
Мэта этапа: праверыць засваенне зместу верша праз гульнявую дзейнасць.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
4 мін | Настаўнік раздае разрэзаныя радкі верша. «"Ваша задача — як мага хутчэй сабраць строфы верша ў правільным парадку. Хто справіцца першым — атрымае званне 'Майстар слова'."» | Збіраюць тэкст верша, працуючы ў групах па 4 чалавекі. Спаборнічаюць у хуткасці. |
3 мін | «"А зараз праверым сябе. Прачытайце сабраныя строфы ланцужком. Звяртайце ўвагу на знакі прыпынку."» | Чытаюць верш па чарзе, сочаць за інтанацыяй. |
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Вы выдатна справіліся! Тэкст верша цяпер у вашай памяці."»
Этап 7. Самастойная праца з дыферэнцыяцыяй (7 мін)
Мэта этапа: прымяненне атрыманых ведаў на розных узроўнях складанасці.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
7 мін | Настаўнік прапануе выбар заданняў: «"Выберыце сабе заданне па сілах: 1. (Лёгкае) Выпісаць 5 назоўнікаў з верша, якія перадаюць прыгажосць прыроды. 2. (Сярэдняе) Напісаць 3 парады аднакласнікам: як берагчы родную мову. 3. (Складанае) Скласці сінквейн на тэму 'Мова' паводле верша Янішчыц."» | Вучні выбіраюць заданне і выконваюць яго ў сшытках. Самастойна ацэньваюць свае магчымасці. |
Эталон рашэння (Сінквейн)
1. Мова. 2. Жывая, матчына. 3. Гучыць, свеціць, яднае. 4. Найвялікшы скарб нашага народа. 5. Душа.
Завяршэнне этапа: настаўнік падводзіць вынік: «"Вашы працы паказваюць, што кожны з вас адкрыў у гэтым вершы нешта сваё."»
Этап 8. Рэфлексія і дамашняе заданне (6 мін)
Мэта этапа: асэнсаванне вынікаў урока і пастаноўка задач на будучыню.
Час | Дзеянне настаўніка | Дзеянне вучняў |
|---|---|---|
3 мін | Прыём «Дрэва мовы». «"На дошцы намалявана дрэва, але на ім няма лісточкаў. Калі вам спадабаўся верш і вы зразумелі яго ідэю — прыцупце зялёны лісток. Калі засталіся пытанні — жоўты."» | Падыходзяць да дошкі, прымацоўваюць лісточкі, аналізуюць свой стан. |
3 мін | Настаўнік тлумачыць дамашняе заданне і выстаўляе адзнакі за ўрок. «"Сёння вы працавалі вельмі натхнёна. Асабліва хачу адзначыць..."» | Запісваюць заданне, задаюць пытанні па выкананні. |
Крытэрыі ацэньвання
- «5» (выдатна) — вучань актыўна працаваў на ўсіх этапах, правільна вызначыў мастацкія сродкі, выканаў заданне складанага ўзроўню без памылак.
- «4» (добра) — вучань удзельнічаў у абмеркаванні, выканаў заданне сярэдняга ўзроўню, дапусціў 1-2 недакладнасці ў аналізе.
- «3» (задаволена) — вучань выканаў толькі базавае заданне, быў пасіўны пры працы ў пары, цяжкаваўся ў тлумачэнні асноўнай думкі.
Рэфлексія
Пытанне для вучня | Мэта пытання |
|---|---|
Які радок з верша вам запомніўся больш за ўсё? | Выяўленне эмацыйнага водгуку на паэтычнае слова. |
Што было самым складаным пры працы ў парах? | Аналіз камунікатыўных навыкаў і ўмення дамаўляцца. |
Чаму Я. Янішчыц называюць «палескай ластаўкай»? | Праверка засваення біяграфічнага матэрыялу і метафарычнага мыслення. |
Завяршальнае слова настаўніка
«"Сёння мы зрабілі толькі першы крок у свет паэзіі Яўгеніі Янішчыц. Яе верш 'Мова' — гэта не проста тэкст, гэта запавет нам, нашчадкам, берагчы сваё, роднае. Памятайце: пакуль гучыць наша мова — жыве наш народ. Няхай у вашых сэрцах заўсёды гарыць гэты светлы агеньчык роднага слова. Да сустрэчы на наступным уроку!"»
Дамашняе заданне
Узровень | Што задаць | Навошта |
|---|---|---|
Базавы | Вывучыць верш «Мова» на памяць, звяртаючы ўвагу на лагічныя націскі. | Развіццё памяці і навыкаў выразнага маўлення. |
Сярэдні | Намаляваць ілюстрацыю да адной са строф верша, якая найбольш уразіла. | Візуалізацыя паэтычных вобразаў і развіццё творчага ўяўлення. |
Прадвінуты | Напісаць невялікае эсэ (5-7 сказаў) на тэму «Мой ліст да матчынай мовы». | Развіццё пісьмовага маўлення і асабістага стаўлення да тэмы. |
Кантрольныя пытанні: Які галоўны вобраз верша? Якія пачуцці перадае аўтар? Чаму мова называецца «жывой»?
