План урока на тему:

Тел һәм мәдәният: сүзләрнең мәдәни мәгънәсе

Татарский язык6 класс63 раздела
Тел һәм мәдәният: сүзләрнең мәдәни мәгънәсе

Татарский язык · 6 класс · Практикум · 45 мин

Тел һәм мәдәният: сүзләрнең мәдәни мәгънәсе

Максатлар һәм бурычлар

  • Укучылар дәрес ахырына татар телендәге сүзләр һәм гыйбарәләрнең халык тарихы, гореф-гадәтләре һәм әдәбияты белән бәйләнешен аңлатып, кимендә өч мисал китерәчәкләр.
  • Телнең мәдәниятне саклау һәм буыннан-буынга тапшыру чарасы булуын аңлау.
  • Сүзләрне, мәкальләрне һәм тотрыклы гыйбарәләрне мәдәни мәгънәсе буенча төркемләү.
  • Парларда һәм төркемнәрдә фикер алышу, дәлилле җавап бирү һәм уртак модель төзү күнекмәләрен үстерү.
  • Туган телгә хөрмәт, милли мәдәнияткә кызыксыну һәм башка халыклар мәдәниятенә ихтирам тәрбияләү.

Планлаштырылган нәтиҗәләр

Шәхси нәтиҗәләр

  • Укучы татар теленең халыкның тарихи хәтерен һәм мәдәни кыйммәтләрен саклавын аңлый.
  • Туган телдә сөйләшүгә һәм татар мәдәни мирасын өйрәнүгә уңай мотивация формалаша.
  • Укучы төркемдәге иптәшләренең фикерләрен хөрмәт итә һәм уртак нәтиҗәгә өлеш кертә.
  • Укучы үзенең тел куллануына җаваплы караш формалаштыра.

Метапредмет нәтиҗәләр

  • Мәгълүматны слайдтан, кыска тексттан һәм сүзлек карточкаларыннан табып, мөһим өлешен аерып ала.
  • Модель, кластер һәм таблица ярдәмендә тел белән мәдәният арасындагы бәйләнешне күрсәтә.
  • Парларда һәм төркемнәрдә фикер алыша, сорау куя, үз фикерен дәлилли һәм уртак карар кабул итә.
  • Үз эшен критерийлар буенча бәяли һәм кыенлыкларын атый.

Предмет нәтиҗәләр

  • Тел һәм мәдәният төшенчәләрен үз сүзләре белән аңлата.
  • Татар мәдәниятенә бәйле сүзләрне һәм гыйбарәләрне мәгънә төркемнәренә аера.
  • Мәкаль яки фразеологизмның туры һәм мәдәни мәгънәсен чагыштыра.
  • Өйрәнелгән материалга нигезләнеп кыска мәдәни-тел моделе һәм иҗади текст төзи.

Универсаль уку гамәлләре (УУГ)

Шәхси УУГ

  • Тел өйрәнүнең шәхси һәм җәмгыять өчен әһәмиятен аңлау.
  • Татар мәдәниятенә бәйле сүзләрне белү теләге күрсәтү.
  • Үз фикерен әдәпле һәм җаваплы рәвештә белдерү.
  • Төркем эшендә үз ролен җаваплы башкару.

Регулятив УУГ

  • Дәрес максатын проблемалы сорау ярдәмендә формалаштыру.
  • Төркем эше өчен гамәлләр эзлеклелеген планлаштыру.
  • Бирем үтәлешен вакыт һәм критерийлар буенча тикшерү.
  • Хатаны табу, төзәтү һәм эш нәтиҗәсенә бәя бирү.

Танып-белү УУГ

  • Сүзләрне мәгънәсе һәм мәдәни чыганагы буенча классификацияләү.
  • Тексттан дәлилләр табу һәм аларны модельдә күрсәтү.
  • Туры мәгънә белән мәдәни мәгънәне чагыштыру.
  • Мәгълүматны схема, кластер һәм кыска нәтиҗә рәвешендә тәкъдим итү.

Коммуникатив УУГ

  • Парларда чиратлашып сөйләү һәм иптәш фикерен тулыландыру.
  • Төркемдә рольләрне бүлешү һәм уртак карарга килү.
  • Фикерне мисал һәм дәлил белән яклау.
  • Каршы фикерне тыныч тыңлау һәм сорау ярдәмендә ачыклау.

Укытучының дәрескә әзерлеге

  • Тел һәм мәдәният бәйләнешен күрсәтүче слайд әзерләргә: милли бизәк, гаилә, бәйрәм, ризык һәм китап рәсемнәре.
  • Һәр парга сүзләр язылган карточкалар әзерләргә: «түбәтәй», «калфак», «чәй», «сабантуй», «туган як», «өлкәнгә хөрмәт», «кунакчыллык», «бишек җыры».
  • Һәр төркемгә мәдәни-тел моделе төзү өчен А3 кәгазе, маркерлар һәм уклар рәвешендәге стикерлар бирергә.
  • Төркемнәр өчен дүрт кыска мәкаль һәм гыйбарә әзерләргә: «Теле барның иле бар», «Олыласаң олыны, олыларлар үзеңне», «Кунак ашы — кара-каршы», «Туган телем — иркә гөлем».
  • ЭОРдан татар халык җырының 30–40 секундлык аудиоязмасын һәм милли бәйрәмнәр турында ике рәсем әзерләргә.
  • Интерактив тактада «Тел → сүз → мәдәният → кеше» моделенең буш схемасын күрсәтергә.
  • Һәр укучыга рефлексия өчен кечкенә «Чыгыш билеты» һәм үзбәя битен бастырып чыгарырга.
  • Физминутка өчен сүзләр язылган төсле карточкалар әзерләргә: «сүз», «мәгънә», «тарих», «гореф-гадәт», «хөрмәт».
  • Проектор, ноутбук, интерактив такта, аудиоколонка, таймер һәм төркем эшен күрсәтү өчен магнитлар әзерләргә.

Дәрес барышы

1 нче этап. Оештыру һәм кызыксындыру (3 мин)

Максат: укучыларны эшкә җәлеп итү, дәреснең проблемасын эмоциональ һәм күрсәтмә рәвештә кую.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
1 мин
Укытучы елмаеп каршы ала: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без гадәти дәрес түгел, ә тел һәм мәдәният остаханәсе үткәрәбез. Тактадагы рәсемнәргә игътибар итегез: түбәтәй, чәй, бишек җыры һәм сабантуй. Бу рәсемнәрне нәрсә берләштерә?"
Рәсемнәрне карыйлар, фикерләрен әйтәләр: "Алар татар халкының тормышы һәм мәдәнияте белән бәйле".
2 мин
Укытучы проблемалы диалог башлый: "Әгәр без бер халыкның сүзләрен белсәк, аның мәдәниятен дә аңлый алырбызмы? Ни өчен кайбер сүзләрне башка телгә бер генә сүз белән тәрҗемә итеп булмый? Бүген без бу сорауга җавап табарбыз."
Парларда 30 секунд уйлыйлар, аннары фикер алышалар һәм җавап бирәләр: "Чөнки сүз эчендә тарих, гадәт һәм халыкның тормышы яшәргә мөмкин".
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Димәк, сүзләр предметларны гына атамый, алар халыкның яшәү рәвешен дә күрсәтә. Хәзер без бу бәйләнешне мисаллар ярдәмендә тикшерәбез."

2 нче этап. Белемнәрне актуальләштерү. «Сүзне таны» уены (5 мин)

Максат: укучыларның сүз, мәгънә, мәдәният һәм гореф-гадәт турындагы башлангыч белемнәрен активлаштыру.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы экранда сүзләрне күрсәтә: «туган як», «кунакчыллык», «чәй», «бишек җыры». "Һәр сүзне укыгыз һәм аның нинди тормыш күренешен искә төшерүен әйтегез. Бер сүзгә бер мисал җитә."
Сүзләрне кычкырып укыйлар, һәр сүзгә бәйле образ әйтәләр: "Туган як — туган җир", "кунакчыллык — кунакны хөрмәтләп каршы алу".
3 мин
Укытучы "Подумай — парда фикерләш — уртаклаш" алымын оештыра: "Башта үзегез уйлагыз, аннары иптәшегез белән фикер алышыгыз. Соңыннан һәр пар бер сүзне сайлап, аның мәдәни мәгънәсен аңлатсын."
30 секунд мөстәкыйль уйлыйлар, 1 минут парларда сөйләшәләр, бер сүз сайлап, сыйныфка аңлаталар.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без сүзләрнең мәгънәсен генә искә төшердек. Хәзер телнең мәдәниятне ничек саклавын ачыкларга кирәк."

3 нче этап. Проблеманы ачу һәм максат кую (4 мин)

Максат: практик эшнең проблемасын һәм уку максатын укучылар белән бергә формалаштыру.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы экранга ике җөмлә чыгара: «Без кунакны сыйлыйбыз» һәм «Кунак ашы — кара-каршы». "Ике җөмләдә дә кунак турында сүз бара. Аларның мәгънәсе бер үкме? Икенче җөмләдә нинди өстәмә фикер бар?"
Җөмләләрне чагыштыралар, җавап бирәләр: "Беренчесе гамәлне генә белдерә, икенчесе кунак белән хуҗа арасындагы хөрмәт һәм җаваплылыкны күрсәтә".
2 мин
Укытучы тактадагы модельнең буш урыннарын күрсәтә: «сүз → мәгънә → мәдәни образ → нәтиҗә». "Бүгенге практик эштә без сүзләр һәм мәкальләр нигезендә шушы модельне төзербез. Максатыбызны бер җөмлә белән әйтеп карагыз."
Максатны формалаштыралар: "Тел берәмлекләренең мәдәни мәгънәсен аңлатырга һәм аны модельдә күрсәтергә өйрәнәбез".

Посмотрите план целиком

Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.

Завершение этапа: укытучы әйтә: "Максат ачык: без сүзне табып кына калмыйбыз, аның артында нинди мәдәни мәгънә ятуын дәлиллибез. Моның өчен башта үрнәк модель төзеп карыйбыз."

4 нче этап. Модельләштерү һәм яңа ысулны күрсәтү (8 мин)

Максат: тел берәмлегенең мәдәни мәгънәсен ачу алгоритмын гамәли рәвештә үзләштерү.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
3 мин
Укытучы тактага «түбәтәй» сүзен яза һәм аңлата: "Беренче адым — сүзне атыйбыз. Икенче адым — аның туры мәгънәсен әйтәбез: түбәтәй — ир-атларның милли баш киеме. Өченче адым — ул нинди мәдәни образ тудыра? Дүртенче адым — бу сүз халык тормышы турында нәрсә сөйли?"
Дәфтәргә дүрт баскычлы модельне күчерәләр: «Сүз — туры мәгънә — мәдәни образ — нәтиҗә». Җавап бирәләр: "Түбәтәй татар милли киеменең бер өлеше, ул милли үзенчәлекне күрсәтә".
3 мин
Укытучы «бишек җыры» сүзтезмәсен күрсәтә: "Бу сүзтезмә нәрсәне генә белдерми? Аны ишеткәч, нинди кеше мөнәсәбәте күз алдына килә? Җавапны модельнең һәр баскычына урнаштырыгыз."
Парларда модельне тутыралар: «бишек җыры — бала йоклаткан җыр — ана мәхәббәте һәм тәрбия — гаилә җылысын саклау». Уртак җавапны укыйлар.
2 мин
Укытучы нәтиҗә ясый: "Димәк, мәдәни мәгънә сүзнең сүзлектәге аңлатмасыннан киңрәк. Ул тарих, хис, гадәт һәм кешеләр арасындагы мөнәсәбәтне дә үз эченә ала."
Нәтиҗәне дәфтәргә бер җөмлә итеп язалар: «Телдә халыкның тарихы, гореф-гадәтләре һәм кыйммәтләре чагыла».

Дәфтәргә язу

Укучылар язалар: «Тел — мәдәниятне саклау һәм буыннан-буынга тапшыру чарасы». Модель: «сүз → туры мәгънә → мәдәни образ → мәдәни нәтиҗә».
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без модельнең һәр адымын бергә үтәдек. Хәзер сез шул ук ысулны мөстәкыйль рәвештә мәкаль һәм гыйбарәләргә кулланачаксыз."

5 нче этап. Төркемнәрдә практик эш. «Мәдәни лаборатория» (10 мин)

Максат: мәдәни мәгънәне табу, дәлилләү һәм төркемнең уртак моделен төзү.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы сыйныфны дүрт төркемгә бүлә һәм карточкалар тарата. "Һәр төркем үзенә бирелгән мәкаль яки гыйбарә белән эшли. Рольләрне бүлегез: укучы, язучы, вакыт күзәтүче, тәкъдим итүче. Карточкадагы сүзләрне аңлатыгыз һәм мәгънә моделен төзегез."
Төркемдә рольләрне бүләләр, карточкадагы материалны укыйлар.
5 мин
Укытучы төркемнәр арасында йөри, сораулар бирә: "Бу гыйбарәнең туры мәгънәсе нинди? Кайсы мәдәни кыйммәт чагыла? Җавабыгызны тексттагы сүз белән дәлилли аласызмы?" Кирәк булса, өстәмә сүзләр бирә: «хөрмәт», «бердәмлек», «туганлык», «кунакчыллык».
Төркемнәр модель төзиләр. 1 нче төркем: «Теле барның иле бар» — тел һәм туган ил бәйләнеше. 2 нче төркем: «Олыласаң олыны, олыларлар үзеңне» — өлкәннәрне хөрмәт итү. 3 нче төркем: «Кунак ашы — кара-каршы» — кунакчыллык һәм үзара хөрмәт. 4 нче төркем: «Туган телем — иркә гөлем» — туган телгә мәхәббәт.
3 мин
Укытучы һәр төркемгә 40 секундлык тәкъдим итү вакыты бирә: "Модельләрегезне яклаганда дүрт баскычны да әйтегез һәм бер дәлил китерегез. Тыңлаучылар бер сорау бирергә тиеш."
Төркем вәкиле модельне тәкъдим итә: "Безнең сүзтезмә..., туры мәгънәсе..., ул ... мәдәни кыйммәтен күрсәтә, чөнки..." Башка укучылар бер сорау бирәләр һәм җавапны тулыландыралар.
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Төркемнәр төрле материал белән эшләсә дә, барыгыз да бер үк бәйләнешне күрсәттегез: телдә халыкның кыйммәтләре саклана. Хәзер белемнәрне хәрәкәтле уен аша ныгытабыз."

6 нчы этап. Физминутка һәм парларда ныгыту (5 мин)

Максат: игътибарны яңарту, сүзләрне мәдәни мәгънә белән тиз бәйләү һәм парларда аралашуны активлаштыру.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы хәрәкәтле уен оештыра: "Мин сүз әйтәм, сез аның мәдәни төренә карап хәрәкәт ясыйсыз. «Гаилә» дисәм — кулларны йөрәк турына куегыз, «бәйрәм» дисәм — кул чабыгыз, «туган тел» дисәм — кулны колак янына куеп тыңлаган кебек күрсәтегез."
Сүзләрне тыңлап, тиешле хәрәкәтләрне ясыйлар: «гаилә», «бәйрәм», «туган тел», «кунакчыллык».
3 мин
Укытучы һәр парга ике карточка бирә: берсендә сүз, икенчесендә аңлатма. "Карточкаларны парлап тоташтырыгыз. Аннары иптәшегезгә бу бәйләнешне бер җөмлә белән аңлатыгыз."
Парларда карточкаларны тоташтыралар: «сабантуй — халык бәйрәме», «бишек җыры — ана җыры», «кунакчыллык — кунакны хөрмәтләү». Бер-берсенә аңлаталар.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Хәрәкәт ярдәмендә без сүзләрне тиз искә төшердек. Хәзер һәр укучы үзенең тел һәм мәдәният моделен мөстәкыйль төзеп күрсәтә."

7 нче этап. Иҗади мөстәкыйль эш һәм ИКТ (7 мин)

Максат: өйрәнелгән алгоритмны яңа материалга куллану һәм иҗади тел продукты булдыру.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы экранда ЭОР материалын күрсәтә: татар халык җырының кыска аудиоязмасы һәм сабантуй, гаилә мәҗлесе рәсемнәре. "Игътибар белән тыңлагыз һәм рәсемнәрне карагыз. Сездә нинди сүзләр һәм хисләр туды?"
Аудионы тыңлыйлар, рәсемнәрне карыйлар, сүзләр язалар: "туганлык", "шатлык", "гореф-гадәт", "җыр", "бердәмлек".
5 мин
Укытучы иҗади бирем бирә: "Бер мәдәни сүзне сайлагыз. Аның белән өч җөмләдән торган мини-текст төзегез: беренче җөмләдә сүзнең туры мәгънәсен, икенчесендә мәдәни образын, өченчесендә шәхси мөнәсәбәтегезне әйтегез. Теләгән укучылар текстын экрандагы уртак тактага урнаштыра ала."
Мөстәкыйль рәвештә мини-текст язалар. Мәсәлән: «Сабантуй — татар халкының бәйрәме. Анда халык бергә җыела, көч сынаша һәм күңел ача. Миңа сабантуй бердәмлек хисе бирә». Ике-өч укучы текстын укый.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Сез бүген әзер модельне кабатлап кына калмадыгыз, үзегезнең мәдәни-тел текстыгызны да төзедегез. Соңгы этапта эшебезгә бәя биреп, төп нәтиҗәне формалаштырабыз."

8 нче этап. Рефлексия, бәяләү һәм өй эше (3 мин)

Максат: укучыларның өйрәнгәннәрен аңлавын, кыенлыкларын һәм киләсе адымнарын ачыклау.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы «Чыгыш билеты» тарата: "Өч юлны тутырыгыз: бүген мин белдем..., миңа кыен булды..., хәзер мин аңлата алам... Яшел — үзем эшли алам, сары — үрнәк белән эшлим, кызыл — ярдәм кирәк дигәнне аңлата."
Чыгыш билетын тутыралар, үзләренең аңлау дәрәҗәсен төс белән билгелиләр.
1 мин
Укытучы өй эшен аңлата: "Өйдә бер татар сүзе яки гыйбарә сайлагыз һәм бүгенге дүрт баскычлы модель буенча тикшерегез. Икенче биремне үзегез сайлап эшләгез: гаиләгездә кулланыла торган бер сүзнең тарихын сораштырыгыз яки кыска мәдәни мини-плакат ясагыз."
Өй эшен көндәлеккә язалар, контроль сорауга җавап бирәләр: "Тел мәдәниятне ничек саклый?" Җавап: "Тел тарихны, гореф-гадәтләрне һәм халыкның кыйммәтләрен буыннарга җиткерә".

Практик эшне бәяләү критерийлары

  • «5» билгесе — модельнең дүрт баскычы да дөрес тутырылган, мәдәни мәгънә дәлил белән аңлатылган, төркем тәкъдим итүдә актив катнашкан һәм иҗади мини-текстта өч җөмлә дә төгәл төзелгән.
  • «4» билгесе — модель тулысынча диярлек дөрес, мәдәни мәгънә аңлатылган, ләкин бер дәлил яки җөмлә җитәрлек ачык түгел.
  • «3» билгесе — сүзнең туры мәгънәсе табылган, әмма мәдәни нәтиҗә өлешчә аңлатылган; модельдә бер-ике баскыч төгәлләнмәгән.
  • Төркем эшендә өстәмә форматив бәя бирелә: хезмәттәшлек, вакытны саклау һәм иптәш фикерен тыңлау өчен һәр критерий буенча бер стикер.

Рефлексия

Укучыга сорау
Сорауның максаты
Тел белән мәдәният арасында нинди бәйләнеш бар?
Төп төшенчәләрне аңлау дәрәҗәсен ачыклау.
Кайсы сүз яки гыйбарәнең мәдәни мәгънәсен аңлату җиңелрәк булды?
Уңышлы үзләштерелгән материалны билгеләү.
Модельнең кайсы баскычында кыенлык туды?
Мәдәни мәгънәгә күчүдәге кыенлыкны ачыклау.
Бүгенге белемне көндәлек тормышта кайда куллана аласың?
Белемнең тормыш белән бәйләнешен һәм функциональ кулланылышын бәяләү.

Укытучының йомгаклау сүзе

"Бүген без телнең сүзләр җыелмасы гына түгел икәнен күрдек. Һәр сүздә халыкның тарихы, хисләре, гореф-гадәтләре һәм кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләре чагылырга мөмкин. Иң мөһиме — сүзнең туры мәгънәсен әйтү белән генә чикләнмичә, аның мәдәни мәгънәсен дә аңлату. Киләсе дәрестә без тел берәмлекләренең сөйләмдәге матурлыкны һәм тәэсирлелекне ничек арттыруын тикшерербез."

Өй эше

Дәрәҗә
Нәрсә бирергә
Ни өчен
Базовый (мәҗбүри)
Бер татар сүзе яки гыйбарә сайлап, «сүз — туры мәгънә — мәдәни образ — нәтиҗә» моделе буенча дүрт юл яз.
Модельләштерү алгоритмын ныгыта; сүзнең туры һәм мәдәни мәгънәсе аерым күрсәтелүенә игътибар итәргә.
Уртача (арттыручы)
Өйдә кулланыла торган ике татар сүзенең яки гыйбарәсенең мәгънәсен өлкән кешедән сораштырырга һәм һәрберсенә өчәр җөмләле аңлатма төзергә.
Сорау бирү, мәгълүмат җыю һәм мәдәни мәгънәне бәйләнешле сөйләмдә куллану күнекмәсен үстерә.
Алга киткән (өстәмә)
«Тел — мәдәният көзгесе» темасына 6–8 җөмләдән торган мини-плакат яки санлы презентация әзерләргә; кимендә өч сүз, бер мәкаль һәм бер шәхси нәтиҗә кертергә.
Иҗади фикерләүне, ИКТ күнекмәләрен һәм берничә дәлилне бер текстка берләштерүне үстерә.

Создайте уникальный план урока по своей теме

  • Любая тема, любой уровень
  • Структура по ФГОС
  • 100% уникальный план урока
  • Цели, ход урока, рефлексия
  • Экспорт в PDF и Word
  • Готово за 1 минуту

Другие темы по татарскому языку для 6 класса

Чем удобны планы уроков Нейрум

  • Готовый план, не набросокЦели, ход урока, планируемые результаты, рефлексия — всё по структуре ФГОС, открыли и пошли вести.
  • План урока или техкартаОдин материал — два формата экспорта в PDF. Скачали то, что нужно завучу.
  • Свой план урока за минутуНе нашли нужный? ИИ-конструктор напишет план урока по вашей теме, классу и типу урока.

Вопросы и ответы

Как скачать план урока «Язык и культура»?

Зарегистрируйтесь бесплатно — материал сохранится в личном кабинете, откуда его можно скачать как план урока или технологическую карту.

Соответствует ли план урока ФГОС?

Да, структура урока — цели, ход урока, планируемые результаты — построена по ФГОС для 6 класса (татарскому языку).

Можно ли изменить план под свой класс?

Да. После регистрации план урока открывается в конструкторе: этапы и содержание можно отредактировать или перегенерировать.