Боерык фигыль
Цели и задачи
- Укучылар дәрес ахырына боерык фигыльнең мәгънәсен аңлата һәм аның зат-сан формаларын таный алачак.
- Боерык фигыльне сөйләмдә һәм язма күнегүләрдә дөрес кулланырга өйрәнү.
- Боерык фигыль формаларын башка фигыль формаларыннан аера белү һәм нәтиҗәне мисаллар белән дәлилләү.
- Парларда һәм төркемнәрдә хезмәттәшлек итү, иптәшенең җавабын тыңлау һәм төзәтү күнекмәсен үстерү.
- Әдәпле боерыклар кулланып, аралашу мәдәниятенә уңай мөнәсәбәт формалаштыру.
Планируемые результаты
Личностные
- Укучы әдәпле сөйләмнең кешеләр арасындагы мөнәсәбәтләр өчен мөһим булуын аңлый.
- Үз җавабына җаваплылык белән карый һәм хатасын төзәтергә әзер була.
- Төркемдә эшләгәндә иптәшләренең фикерен хөрмәт итә.
- Татар телен көндәлек аралашуда куллануга кызыксыну күрсәтә.
Метапредметные
- Тексттан боерык фигыльләрне таба һәм аларны мәгънәсе буенча төркемли.
- Кагыйдәне мисаллар аша чыгара, нәтиҗәсен телдән формулировкалый.
- Парларда җавапны чагыштыра, дәлилли һәм үзгәрешләр кертә.
- Үз эшен критерийлар буенча тикшерә һәм аңлашылмаган урынны билгели.
Предметные
- Боерык фигыльнең эш кушуны, киңәшне, үтенечне белдерүен аңлата.
- Боерык фигыльнең II зат берлек һәм күплек сан формаларын дөрес куллана.
- -гыз/-гез, -ыгыз/-егез кушымчалары ярдәмендә күплек һәм әдәпле форма ясый.
- Боерык фигыльләрне җөмләдә таба, төрен билгели һәм дөрес яза.
Универсальные учебные действия (УУД)
Личностные УУД
- Уку-язу эшчәнлегенең шәхси әһәмиятен аңлый.
- Сөйләмдә боерыкның тупас түгел, ә әдәпле яңгыравына игътибар итә.
- Максатка ирешү өчен үз тырышлыгын бәяли.
- Тел нормаларын саклау кирәклеген кабул итә.
Регулятивные УУД
- Дәрес максатын укытучы белән бергә формулировкалый.
- Биремне үтәү эзлеклелеген планлаштыра.
- Үз җавабын үрнәк белән чагыштырып тикшерә.
- Хатасын таба, сәбәбен ачыклый һәм төзәтә.
Познавательные УУД
- Тел күренешләрен күзәтә һәм уртак билгеләрне аерып чыгара.
- Сүзләрне зат һәм сан буенча чагыштыра.
- Кагыйдәне таблица һәм модель рәвешендә күрсәтә.
- Тексттан кирәкле мәгълүматны сайлап ала һәм нәтиҗә ясый.
Коммуникативные УУД
- Парларда фикер алышканда чиратлашып сөйләшә.
- Иптәшенең җавабын сорау һәм дәлил белән тулыландыра.
- Уртак карарга килә һәм аны сыйныфка тәкъдим итә.
- Үтенеч һәм боерыкны сөйләм максатына туры китереп куллана.
Подготовка учителя к уроку
- Доскада дәрес темасын, проблемалы сорауны һәм «Тыңла — чагыштыр — нәтиҗә яса» алгоритмын әзерләргә.
- Боерык фигыльләр язылган карточкаларны һәр парга бер комплект итеп, 15 комплект бастырырга.
- Өч дәрәҗәле мөстәкыйль эшне һәр укучыга берәр данә итеп бастырырга.
- «Сүзне тап» тексты һәм җаваплар өчен төркемнәргә дүрт төсле маркер әзерләргә.
- Экранга татар телендә боерык формалары таблицасын һәм көндәлек ситуацияләр рәсемнәрен чыгарырга.
- Һәр төркемгә ватман яки А3 кәгазе, стикерлар һәм клей әзерләргә.
- Таймер, проектор һәм интерактив такта әзерләргә.
- Рефлексия өчен яшел, сары һәм кызыл төстәге карточкаларны һәр укучыга таратырга.
Ход урока
Этап 1. Оештыру һәм мотивация (3 мин)
Цель этапа: укучыларны дәрес эшчәнлегенә кертү һәм темага кызыксыну уяту.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
1 мин | Укытучы елмаеп әйтә: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без сүзләрнең кешеләргә ничек тәэсир итүен тикшерербез. Өстәлләрегездә дәфтәр, ручка һәм карточка бармы? Барыгыз да эшкә әзерме?" | Укучылар исәнләшә, кирәкле әсбапларын тикшерә һәм дәрескә әзерләнә. |
2 мин | Укытучы экранда ике җөмләне күрсәтә: «Тәрәзәне яп.» һәм «Зинһар, тәрәзәне ябыгыз әле». Сорау бирә: "Бу җөмләләрдә нәрсә эшләргә кушыла? Икенче җөмлә ни өчен йомшаграк яңгырый?" | Укучылар җөмләләрне укый, җавап бирә: «Ике җөмләдә дә тәрәзәне ябу сорала», «Икенчесе әдәбрәк яңгырый». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Без эш кушуны һәм үтенечне белдергән җөмләләрне күрдек. Хәзер алардагы фигыльләрнең нинди формада торуын ачыкларбыз."
Этап 2. Белемнәрне актуальләштерү (6 мин)
Цель этапа: фигыль һәм зат-сан турындагы белемнәрне искә төшерү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Башта «Фигыльне таны» алымын кулланабыз. Экрандагы сүзләрне укыгыз: укый, язды, бара, тыңла, сөйләгез, уйный. Кайсы сүзләр эш-хәрәкәтне белдерә? Алар нинди сорауларга җавап бирә?" | Укучылар сүзләрне укый, фигыльләрне аера һәм «нишли?», «нишләде?», «нишлә?» сорауларын әйтә. |
2 мин | Укытучы тактага «мин», «син», «ул», «без», «сез», «алар» сүзләрен яза: "Фигыльләр зат белән ничек бәйләнә? «Укы» фигылен төрле затларга куеп карагыз." | Укучылар парларда мисаллар төзи: «мин укыйм», «син укыйсың», «ул укый», «без укыйбыз», «сез укыйсыз», «алар укыйлар». |
2 мин | Укытучы сорау бирә: "Әгәр без эшне үзебез эшләмибез, ә кемгәдер эшләргә кушабыз икән, нинди форма кирәк булыр? «Тактага яз» җөмләсендә эшне кем башкара?" | Укучылар фикер алыша һәм җавап бирә: «Эшне тыңлаучы башкара», «Бу кушуны белдерә». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Без фигыльнең зат белән үзгәрүен искә төшердек. Хәзер «тактага яз», «дәфтәрләрегезне ачыгыз» кебек формаларның уртак билгесен эзләрбез."
Этап 3. Проблеманы кую һәм максат билгеләү (4 мин)
Цель этапа: укучыларны дәреснең проблемасын һәм максатын мөстәкыйль формалаштыруга юнәлтү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы тактага «укы — укыгыз», «кил — килегез», «яз — языгыз» парларын яза һәм әйтә: "Парларны чагыштырыгыз. Сүз ахырында нинди үзгәреш күрәсез? Ни өчен бер формада -гыз кушымчасы бар?" | Укучылар парларда чагыштыра, җавап бирә: «Беренче форма бер кешегә, икенчесе берничә кешегә яки олы кешегә әйтелә», «-гыз кушымчасы өстәлә». |
2 мин | Укытучы әйтә: "Безгә бүген өч сорауга җавап табарга кирәк: бу формалар нәрсәне белдерә, ничек ясала һәм кайчан кулланыла? Дәрес максатын бер җөмлә белән әйтеп карагыз." | Укучылар максат формалаштыра: «Без боерык фигыльне танырга, ясарга һәм сөйләмдә дөрес кулланырга өйрәнәбез». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Максатыбыз ачык: боерык фигыльнең мәгънәсен һәм формаларын үзебез ачарга тиешбез. Моның өчен башта тел материалын тикшерәбез."
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Этап 4. Яңа белемне ачу (12 мин)
Цель этапа: боерык фигыльнең мәгънәсен һәм төп зат-сан формаларын күзәтү аша ачу.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
4 мин | Укытучы төркемнәргә карточкалар тарата: «Китапны ач», «Текстны укы», «Сорауга җавап бир», «Игътибар белән тыңлагыз», «Дәфтәрләрегезне ябыгыз», «Дөресен әйтегез». Әйтә: "Сүзләрне ике төркемгә аерыгыз: бер кешегә әйтелгән кушу һәм берничә кешегә яки әдәпле рәвештә әйтелгән кушу. Ни өчен шулай бүлдегез?" | Төркемнәр карточкаларны ике баганага урнаштыра һәм дәлилли: «ач, укы, бир — бер кешегә», «тыңлагыз, ябыгыз, әйтегез — берничә кешегә яки әдәпле форма». |
3 мин | Укытучы экранда таблица күрсәтә: «син — укы, кил, сөйлә»; «сез — укыгыз, килегез, сөйләгез». Сорау бирә: "Кайсы кушымчалар өстәлде? Тамырдагы аваз үзгәрдеме?" | Укучылар таблицаны анализлый, җавап бирә: «Сез формасында -гыз/-гез яки -ыгыз/-егез кушымчасы бар», «Кайбер сүзләрдә сузык авазлар үзгәрми, кушымча сүзгә яраклаша». |
3 мин | Укытучы нәтиҗәне Сократ әңгәмәсе аша чыгара: "Бу фигыльләр эшне кемгәдер кушуны, үтенүне яки киңәшне белдерәме? Алар кайсы затка юнәлтелә? «Укы!» сүзендә эшне кем башкарырга тиеш?" | Укучылар җавап бирә: «Боерык фигыль эш кушуны, үтенүне һәм киңәшне белдерә», «Укы! — II зат берлек сан», «Укыгыз! — II зат күплек яки әдәпле форма». |
2 мин | Укытучы тактада кагыйдәне формалаштыра: "Боерык фигыль эш кушуны, үтенүне, киңәшне белдерә. II зат берлектә кушымчасыз килә: яз, укы, кил. II зат күплектә һәм әдәпле формада -гыз/-гез, -ыгыз/-егез кушымчалары ялгана: языгыз, укыгыз, килегез." | Укучылар кагыйдәне дәфтәргә язып ала, таблицадагы өч мисалны күчерә һәм бер мисалны үзләре өсти. |
Запись в тетрадях
Боерык фигыль эш кушуны, үтенүне, киңәшне белдерә. II зат берлек: укы, яз, кил. II зат күплек һәм әдәпле форма: укыгыз, языгыз, килегез.
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Без боерык фигыльнең нәрсә белдерүен һәм ике төп формасын ачыкладык. Хәзер яңа кагыйдәне сөйләмдә кулланып тикшерәбез."
Этап 5. Беренчел ныгыту (7 мин)
Цель этапа: боерык фигыль формаларын җөмлә эчендә дөрес куллану.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы «Сүзне үзгәрт» уенын оештыра: "Карточкадагы фигыльне башта син формасына, аннары сез формасына куегыз: тыңлау, уку, язу, сөйләү. Һәр пар бер сүзне тактада күрсәтә." | Парлар җаваплар әзерли: «тыңла — тыңлагыз», «укы — укыгыз», «яз — языгыз», «сөйлә — сөйләгез». |
2 мин | Укытучы әйтә: "Хәзер җөмләләрне әдәпле формага үзгәртегез: «Тәрәзәне яп», «Китапны бир», «Монда утыр». Кайсы сүзләр өстәлде?" | Укучылар җөмләләрне үзгәртә: «Тәрәзәне ябыгыз әле», «Китапны бирегез әле», «Монда утырыгыз». |
2 мин | Укытучы ике укучыга рольле бирем бирә: "Берегез — китапханәче, икенчегез — укучы. Өч боерык фигыль кулланып, әдәпле диалог төзегез." | Укучылар диалог төзи һәм укый: «Китапны алыгыз», «Рәхмәт, китапны бирегез әле», «Бу китапны укыгыз». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Сез боерык фигыльне аерым сүздә дә, җөмләдә дә куллана алдыгыз. Хәзер һәркем үзенең белемін мөстәкыйль тикшерә."
Этап 6. Мөстәкыйль эш һәм үзара тикшерү (8 мин)
Цель этапа: боерык фигыльне мөстәкыйль тану, үзгәртү һәм куллану күнекмәсен тикшерү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
5 мин | Укытучы өч дәрәҗәле карточкалар тарата: "Барыгыз 1 нче биремне эшли. Икенче биремне сайлап эшләгез. Өченче бирем — теләге булган укучылар өчен. Җавапларны үзегез тикшерәчәксез." Биремнәр: 1) боерык фигыльләрне сызыгыз: «Укы, уйна, яз, бара, тыңлагыз, килде»; 2) «Син китапны ач» җөмләсен «сез» формасына үзгәртегез; 3) «Сыйныфта үзеңне ничек тотарга?» темасына дүрт әдәпле киңәш языгыз. | Укучылар индивидуаль эшли: «укы, уйна, тыңлагыз» сүзләрен таба; «Сез китапны ачыгыз» дип яза; өстәмә эштә «Игътибар белән тыңлагыз», «Иптәшегезгә ярдәм итегез» кебек киңәшләр төзи. |
3 мин | Укытучы экранга эталонны чыгара: «Укы, уйна, тыңлагыз; Сез китапны ачыгыз». Әйтә: "Кызыл ручка белән үз эшегезне тикшерегез. Дөрес җавапка — бер балл, боерык формасын аңлатып яза алсагыз — өстәмә балл." | Укучылар җавапларын эталон белән чагыштыра, хаталарын төзәтә һәм үз баллын билгели. Парда бер-берсенә «Ике йолдыз һәм бер теләк» буенча кыска фикер әйтә. |
Эталон решения
1) Боерык фигыльләр: «укы», «уйна», «тыңлагыз». «Бара» — хәзерге заман хикәя фигыле, «килде» — үткән заман хикәя фигыле. 2) «Син китапны ач» җөмләсендә II зат берлек формасы «ач»; әдәпле яки күплек формада кушымча өстәлә: «Сез китапны ачыгыз».
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Үз эшегезне тикшереп, кайсы урында кыенлык булуын күрдегез. Хәзер боерык фигыльне көндәлек сөйләм белән бәйләп, кечкенә иҗади бирем үтәрбез."
Этап 7. Белемне система итеп куллану һәм рефлексия (5 мин)
Цель этапа: өйрәнелгән кагыйдәне реаль сөйләм ситуациясендә куллану һәм дәрес нәтиҗәсен бәяләү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы әйтә: "Төркемнәр, сезгә «Кунакка килү кагыйдәләре» дигән мини-плакат төзергә кирәк. Өч боерык фигыль кулланыгыз: берсе — киңәш, берсе — әдәпле үтенеч, берсе — гомуми кагыйдә. Вакытыгыз — бер минут." | Төркемнәр өч җөмлә яза: «Өйгә кергәндә исәнләшегез», «Зинһар, аяк киемегезне салыгыз», «Өстәл артында тыныч утырыгыз». |
1 мин | Укытучы төркемнәрнең эшен тыңлый һәм сорый: "Сезнең җөмләләрдә эш кушу ничек белдерелгән? Кайсы җөмлә әдәплерәк яңгырый?" | Төркем вәкиле плакатны укый һәм җавап бирә: «Боерык фигыльләр эш кушуны һәм киңәшне белдерә», «Зинһар сүзе үтенечне әдәпле итә». |
2 мин | Укытучы «Светофор» алымын үткәрә: "Яшел карточка — боерык фигыльне аңладым һәм куллана алам; сары — мисал төзегәндә ярдәм кирәк; кызыл — кушымчаларны кабатларга кирәк. Карточкагызны күтәрегез һәм бер җөмлә белән нәтиҗә әйтегез." | Укучылар төсле карточка күтәрә һәм әйтә: «Мин боерык фигыльне таба алам», «Миңа -гыз/-гез кушымчаларын кабатларга кирәк». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Бүген без боерык фигыльнең эш кушуны, үтенүне һәм киңәшне белдерүен ачыкладык. Сез аның берлек һәм күплек, әдәпле формаларын җөмләләрдә кулландыгыз. Өйдә бу белемне ныгытабыз."
Критерии оценивания практической работы
- «5» — мөстәкыйль эшнең барлык биремнәре дөрес үтәлгән, боерык фигыльләр дөрес табылган, «син» һәм «сез» формалары буталмаган, иҗади мисаллар төзелгән.
- «4» — биремнәрнең күпчелеге дөрес үтәлгән, бер-ике орфографик яки кушымта хатасы бар, кагыйдәнең мәгънәсе аңлатылган.
- «3» — боерык фигыльнең кимендә яртысы дөрес табылган, ләкин зат-сан формаларын куллануда хаталар бар; укытучы ярдәменнән соң җавап төзәтелгән.
Рефлексия
Вопрос для ученика | Цель вопроса |
|---|---|
Боерык фигыль нәрсәне белдерә? | Төп грамматик мәгънәне аңлауны ачыклау. |
«Укы» һәм «укыгыз» формалары нәрсә белән аерыла? | Зат-сан кушымчаларын аңлауны тикшерү. |
Кайсы биремдә кыенлык булды һәм ни өчен? | Алгоритмдагы индивидуаль кыенлыкларны ачыклау. |
Бүгенге белемне көндәлек тормышта кайда кулланып була? | Белемнең практик әһәмиятен аңлауны бәяләү. |
Завершающее слово учителя
"Бүген без боерык фигыльнең эш кушуны, үтенүне һәм киңәшне белдерүен өйрәндек. Игътибар итегез: әдәпле сөйләмдә «зинһар», «рәхим итеп», «әле» сүзләре боерыкны йомшарта. Кушымчаларны дөрес сайлау да бик мөһим: «укы» — берлек, «укыгыз» — күплек яки әдәпле форма. Киләсе дәрестә боерык фигыльнең башка зат формалары һәм тискәре мәгънә белдерү юллары белән эшләрбез."
Домашнее задание
Уровень | Что задать | Зачем |
|---|---|---|
Базовый (обязательный) | Боерык фигыль кулланып, 6 җөмлә языгыз: өч җөмлә бер кешегә, өч җөмлә берничә кешегә яки әдәпле формада булсын. Боерык фигыльләрнең астына сызыгыз. | Боерык фигыльнең мәгънәсен һәм II зат формаларын ныгыту; кушымчаларның дөрес язылышын тикшерү. |
Средний (повышающий) | «Мәктәптә үз-үзеңне тоту кагыйдәләре» темасына 8 җөмлә төзегез. Кимендә дүрт җөмләдә -гыз/-гез яки -ыгыз/-егез кушымчалы боерык фигыль кулланыгыз. | Боерык фигыльне бәйләнешле сөйләмдә һәм әдәпле киңәшләр биргәндә куллану. |
Продвинутый (дополнительный) | Гаиләдәге бер көн турында кечкенә диалог төзегез: 6–8 реплика, кимендә алты боерык фигыль булсын. Бер боерык, бер үтенеч һәм бер киңәшне аерып билгеләгез. | Сөйләм максатын аеру, боерык фигыльләрне контекстта урынлы һәм иҗади куллану. |
Дәрестән чыгар алдыннан үзеңне тикшер: «Боерык фигыль нинди мәгънә белдерә? «Син» формасында фигыль ничек килә? «Сез» формасында нинди кушымчалар кулланыла? «Утыр» һәм «утырыгыз» сүзләре кайсы очракларда әйтелә?»