План урока на тему:

Фонетика. Графика

Подтемы: Закон сингармонизма, Гласные звуки

Татарский язык5 класс69 разделов
Фонетика. Графика

Татарский язык · 5 класс · Открытие нового · 45 мин · Подтемы: Закон сингармонизма, Гласные звуки

Сингармонизм законы. Сузык авазлар

Максатлар һәм бурычлар

  • Укучылар дәрес ахырына татар телендәге сузык авазларны калын һәм нечкә төркемнәргә аера, сүзләрне сингармонизм законына таянып аңлата һәм кимендә 8 сүзне дөрес төркемли алачак.
  • Сузык авазларның калын һәм нечкә төрләрен аерырга, аларның әйтелешен һәм язылышын чагыштырырга өйрәнү.
  • Сингармонизм законының асылын ачыклау һәм аны сүзләрне тикшергәндә куллану.
  • Парларда һәм төркемнәрдә фикер алышу, дәлилле җавап бирү, үз эшен тикшерү күнекмәләрен үстерү.
  • Туган телгә кызыксыну, татар сүзләренең яңгырашына игътибар һәм телне саклау җаваплылыгы тәрбияләү.

Планлаштырылган нәтиҗәләр

Шәхси нәтиҗәләр

  • Укучы татар теленең авазлар системасына кызыксыну күрсәтә һәм туган телдә дөрес сөйләүнең әһәмиятен аңлый.
  • Сүзләрнең яңгырашына игътибарлы булу һәм тел нормаларын саклау теләген формалаштыра.
  • Пардагы эштә иптәшенең фикерен тыңлый, үз җавабына җаваплы карый һәм ярдәм күрсәтергә әзер була.
  • Үзенең дәрестәге уңышын һәм кыенлыгын мөстәкыйль бәяли.

Метапредмет нәтиҗәләр

  • Тексттан һәм дәреслектәге таблицадан кирәкле мәгълүматны таба, чагыштыра һәм гомумиләштерә.
  • Кагыйдәне мисаллар нигезендә мөстәкыйль формалаштыра.
  • Парларда фикер алыша, җавапны дәлилли һәм уртак нәтиҗәгә килә.
  • Биремнең шартын аңлый, эш тәртибен планлаштыра, үз-үзен тикшерә һәм хатасын төзәтә.

Предмет нәтиҗәләр

  • Татар телендәге сузык авазларны атый һәм аларны калын һәм нечкә төркемнәргә бүлә.
  • Сингармонизм законын аңлата: сүздәге сузык авазлар, гадәттә, калын яки нечкә булып яраша.
  • Сүзләрдә сузык авазларны таба, аларның калынлыгын яки нечкәлеген билгели.
  • Бирелгән сүзләрне сингармонизм законына туры килү-килмәү ягыннан тикшерә һәм җавабын мисал белән дәлилли.

Универсаль уку гамәлләре (УУГ)

Шәхси УУГ

  • Укучы дәрес максатын кабул итә һәм татар телен өйрәнүнең шәхси әһәмиятен аңлый.
  • Дөрес әйтелеш һәм дөрес язылыш өчен җаваплылык хисен үстерә.
  • Үз җавабын иптәшенең җавабы белән чагыштыра һәм уңышын бәяли.
  • Тел күренешләрен күзәтүгә һәм нәтиҗә чыгаруга кызыксыну күрсәтә.

Регулятив УУГ

  • Дәрес максатын укытучы ярдәмендә формалаштыра һәм эш планын төзи.
  • Биремне үтәү вакытын һәм эзлеклелеген саклый.
  • Үз җавабын үрнәк белән чагыштыра, хатасын таба һәм төзәтә.
  • Дәрес ахырында үз эшенә бәя бирә һәм киләсе адымын билгели.

Танып-белү УУГ

  • Сүзләрдәге сузык авазларны таба, төркемли һәм чагыштыра.
  • Тел материалына күзәтү ясап, сингармонизм законын мөстәкыйль чыгара.
  • Таблица, схема һәм дәреслек текстыннан мәгълүмат ала.
  • Кагыйдәне яңа сүзләргә куллана һәм нәтиҗәне мисаллар белән тикшерә.

Коммуникатив УУГ

  • Парларда фикер алышканда чиратлашып сөйләшә һәм иптәшен бүлдерми тыңлый.
  • Үз фикерен кыска һәм дәлилле итеп әйтә.
  • Уртак җавап формалаштыра һәм аны сыйныф алдында тәкъдим итә.
  • Килеп чыккан каршылыкны тыныч рәвештә дәлилләр ярдәмендә хәл итә.

Укытучының дәрескә әзерлеге

  • Сузык авазлар таблицасын әзерләргә: калын сузыклар — а, о, ы, у; нечкә сузыклар — ә, ө, е, и, ү.
  • «Калын сузыклар» һәм «Нечкә сузыклар» язулары булган ике төсле карточка әзерләргә.
  • Сүзләр язылган парлы карточкаларны һәр парга бер комплект итеп, 15 комплект бастырырга: бала, болын, чәчәк, урман, күл, китап, әни, кош.
  • Сингармонизм законының кыска схемасын тактага яки экранга чыгарырга.
  • Дәреслекнең «Закон сингармонизма; Гласные звуки» темасына туры килгән текстын һәм таблицасын алдан билгеләргә; бит номерларын планга кертмәскә.
  • Физминутка өчен калын һәм нечкә сузыклар язылган сигез карточка әзерләргә.
  • Һәр укучыга үзбәя өчен кечкенә «Светофор» карточкасы һәм дәрес ахырында чыгу билеты таратырга.
  • Проектор, компьютер, такта, таймер һәм укучылар саны буенча эш дәфтәрләрен әзерләргә.

Дәрес барышы

1 нче этап. Оештыру һәм мотивация (3 мин)

Этапның максаты: укучыларны дәрес эшенә җәлеп итү һәм тема белән кызыксыну уяту.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
1 мин
Укытучы сыйныф белән исәнләшә: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без сүзләрнең ничек яңгыравына игътибар итәрбез. Дәфтәрләрегезне һәм дәреслекләрегезне әзерләгез. Тактага карагыз: анда «күл» һәм «болын» сүзләре язылган."
Укучылар исәнләшә, уку кирәк-яракларын әзерли, тактадагы сүзләрне кычкырып укый.
2 мин
Укытучы «Уйла — парда фикерләш — бүлеш» алымын оештыра: "Бу ике сүзне әйткәндә авыз һәм тел хәрәкәте бертөрлеме? 30 секунд уйлагыз, аннары күршегез белән фикерләшегез. Ни өчен «күл» нечкә, ә «болын» калын яңгырый дип уйлыйсыз?"
Укучылар башта мөстәкыйль уйлый, аннары парда 1 минут фикерләшә һәм җавап бирә: "Күл сүзендә ө, ү кебек нечкә авазлар бар; болын сүзендә о, ы — калын авазлар".
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Без сүзләрнең яңгырашында аерма барлыгын күрдек. Хәзер бу аерманы нинди кагыйдә аңлатуын ачыкларбыз."

2 нче этап. Белемнәрне актуальләштерү (5 мин)

Этапның максаты: сузык авазлар турындагы башлангыч белемнәрне искә төшерү һәм уку проблемасын билгеләү.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы экранда «а, ә, о, ө, ы, э, и, у, ү» хәрефләрен күрсәтә: "Бу хәрефләр нинди авазларны белдерә? Сузык авазларны әйткәндә һава агымы киртәгә очрыймы? Һәр авазны кычкырып әйтегез."
Укучылар авазларны хор белән һәм аерым әйтә, җавап бирә: "Болар — сузык авазлар. Һава агымы киртәгә очрамый".
3 мин
Укытучы карточкалар тарата: «алма, әни, йорт, көн, урман, үлән». "Сүзләрне укыгыз, һәр сүздәге сузык авазларны астына сызыгыз. Аларны ике төркемгә бүлегез, ләкин төркемнәрнең исемен хәзергә үзегез уйлап табыгыз."
Парларда сүзләрне укый, сузык авазларны билгели һәм карточкаларны ике төркемгә аера. Тәкъдим ителгән исемнәр: «калын» һәм «нечкә».

Дәфтәргә язу

Укучылар язалар: «Сузык авазлар: а, ә, о, ө, ы, э, и, у, ү». Аларның ике төркемгә бүленүен күрсәтәләр.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без сузык авазларны ике төркемгә бүлә алдык. Ләкин сүз эчендә бу авазлар ничек яраша? Моның өчен яңа кагыйдәне ачарга кирәк."

3 нче этап. Проблеманы кую һәм максат билгеләү (4 мин)

Этапның максаты: укучыларны сингармонизм законын ачарга һәм дәрес максатын формалаштырырга юнәлтү.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы тактага «бала, урман, чәчәк, күңел» сүзләрен яза: "Сүзләрдәге сузык авазларга игътибар итегез. Һәр сүздә сузыклар бертөрлеме? Ә хәзер уйлап карагыз: татар сүзләрендә калын һәм нечкә сузыклар очраклы рәвештә генә урнашамы?"
Укучылар сүзләрне укый, сузыкларны билгели: «бала — а, а; урман — у, а; чәчәк — ә, ә; күңел — ү, ө». Нәтиҗә ясарга тырыша: "Сүзләрдә сузыклар калын яки нечкә булып килә".
2 мин
Укытучы Сократча диалог үткәрә: "Әгәр сүзнең беренче сузыгы калын булса, калганнары нинди булырга мөмкин? Нечкә булсачы? Бүгенге дәрестә нәрсәне белергә һәм эшли алырга тиешбез?"
Укучылар максат формалаштыра: "Калын һәм нечкә сузыкларны аерырга, сингармонизм законын аңларга һәм сүзләргә кулланырга тиешбез".

Посмотрите план целиком

Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.

Завершение этапа: укытучы әйтә: "Максатыбыз ачык: сүзләрне күзәтеп, кагыйдәне үзебез ачабыз һәм аны мисалларда тикшерәбез."

4 нче этап. Яңа белемне ачу (10 мин)

Этапның максаты: мисалларны анализлау аша сузык авазларның калын һәм нечкә төркемнәрен, сингармонизм законын аңлату.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
4 мин
Укытучы дәреслектәге тема буенча таблица белән эшли: "Дәреслектәге сузык авазлар таблицасын карагыз. Калын сузыкларны бер төс, нечкә сузыкларны икенче төс белән билгеләгез. Тактадагы схемага игътибар итегез: а, о, ы, у — калын; ә, ө, э, и, ү — нечкә. Авазларны парлап әйтегез: а—ә, о—ө, у—ү."
Укучылар дәреслектәге таблицаны карый, авазларны төс белән билгели, парлап әйтә: «а—ә, о—ө, у—ү». Кайсы авазның калын, кайсысының нечкә икәнен аңлата.
3 мин
Укытучы сүзләрне экранга чыгара: «кала, шәһәр, болын, күл, китап, дәфтәр». "Сүзләрне укыгыз һәм һәр сүздәге сузыкларны язып алыгыз. Аларның барысы да бер төркемгә карыймы? Җавабыгызны дәлилләгез."
Укучылар сүзләрне дәфтәргә яза, сузыкларны аера: «кала — а, а; шәһәр — ә, ә; болын — о, ы; күл — ү; китап — и, а; дәфтәр — ә, ә». «Кала, болын — калын; шәһәр, күл, дәфтәр — нечкә» дип җавап бирә.
3 мин
Укытучы кагыйдәне укучылар белән бергә формалаштыра: "Сүзләрдәге сузык авазларның калын яки нечкә булып ярашуы сингармонизм законы дип атала. Татар теленең күпчелек сүзләрендә сузыклар йә калын, йә нечкә була. Кагыйдәне дәфтәрегезгә языгыз һәм ике мисал китерегез."
Укучылар кагыйдәне язып ала, мисаллар китерә: «бала, урман — калын; әни, чәчәк — нечкә».

Дәфтәргә язу

«Сингармонизм законы — сүздәге сузык авазларның калын яки нечкә булып ярашуы. Калын сузыклар: а, о, ы, у. Нечкә сузыклар: ә, ө, э, и, ү.»
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без кагыйдәне мисаллардан чыгарып таптык. Хәзер аны парларда кулланып карап, дөреслеген тикшерербез."

5 нче этап. Физминутка «Калынмы, нечкәме?» (3 мин)

Этапның максаты: игътибарны яңарту һәм калын-нечкә сузыкларны хәрәкәт аша ныгыту.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
3 мин
Укытучы аңлата: "Мин сузык аваз яки сүз әйтәм. Калын аваз ишетсәгез — кулларыгызны өскә күтәрегез, нечкә аваз ишетсәгез — кулларыгызны җилкәгә куегыз. Сүздәге беренче сузыкка игътибар итегез: алма, әни, урман, өстәл, үлән, болын."
Укучылар һәр сүзне тыңлап, тиешле хәрәкәт ясый. Авазларны кабатлый һәм җавап бирә: «алма — калын», «әни — нечкә», «өстәл — нечкә», «болын — калын».
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Хәрәкәт белән дә калын һәм нечкә сузыкларны аера алдык. Инде кагыйдәне язма биремдә кулланыйк."

6 нчы этап. Беренчел ныгыту. Парларда эш (7 мин)

Этапның максаты: сингармонизм законын сүзләрне төркемләү һәм аңлату аша ныгыту.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
4 мин
Укытучы һәр парга карточка бирә: «Карточкадагы сүзләрне ике баганага бүлегез: калын сузыклы сүзләр һәм нечкә сузыклы сүзләр. Сүзләрдәге сузык авазларны астына сызыгыз: агач, тәрәзә, укучы, көзге, авыл, гөл, кош, мәктәп. Һәр төркемнән бер сүзне сайлап, җавабыгызны аңлатыгыз."
Парлар сүзләрне укый, сузыкларны сыза һәм ике баганага бүлә. Мисал җаваплар: «авыл, кош, агач — калын сузыклы; тәрәзә, көзге, гөл, мәктәп — нечкә сузыклы». «Укучы» сүзендәге у, ы — калын икәнен әйтә.
3 мин
Укытучы парларның эшен тикшерә: "Парлар, чиратлашып, берәр сүзне укыгыз һәм кагыйдәне кулланып аңлатыгыз. Иптәшегезнең җавабын «Ике йолдыз һәм теләк» алымы белән бәяләгез: ике дөрес ягын һәм бер киңәшне әйтегез."
Парлар җавапларын тәкъдим итә, иптәшләренең эшенә ике уңай бәя һәм бер төзәтү тәкъдиме бирә: «Сүзне дөрес бүлдең; сузыкларны билгеләдең; авазларны ачыграк әйтергә кирәк».
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Парларда сез сүзләрне кагыйдә буенча тикшердегез һәм дәлилләдегез. Хәзер һәркем үзенең белемнәрен мөстәкыйль күрсәтә."

7 нче этап. Мөстәкыйль эш һәм үзбәя (8 мин)

Этапның максаты: укучының сингармонизм законын мөстәкыйль куллана алуын ачыклау.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
5 мин
Укытучы өч дәрәҗәле карточкалар тәкъдим итә: "Барыгыз да беренче биремне эшли. Үз көченә ышанган укучылар икенче яки өченче биремне сайлый ала. Беренче биремдә сүзләрне калын һәм нечкә төркемнәргә бүлегез: «кул, көн, чана, чишмә, урам, өстәл». Икенче биремдә бер сүзне сайлап, сузык авазларны языгыз һәм нәтиҗә чыгарыгыз. Өченче биремдә сингармонизмга туры килмәгән сүзне табып, ни өчен икәнен аңлатыгыз: «бала, мәктәп, китап, болын»."
Укучылар биремнәрне мөстәкыйль үти. Беренче биремдә «кул, чана, урам» — калын, «көн, чишмә, өстәл» — нечкә дип яза. Икенче һәм өченче биремнәрдә җавапларын дәлилли.
3 мин
Укытучы экранда эталонны күрсәтә: "Эшегезне экрандагы җаваплар белән чагыштырыгыз. Дөрес җавапка плюс куегыз, хаталы урынны төзәтегез. Кемгә ярдәм кирәк булса, кызыл карточкасын күтәрегез."
Укучылар үз эшен эталон белән чагыштыра, хаталарын төзәтә, үзбәя билгесен куя һәм кирәк булса ярдәм сорый.

Эталон җаваплар

«Кул, чана, урам» — калын сузыклы сүзләр; «көн, чишмә, өстәл» — нечкә сузыклы сүзләр. «Мәктәп» сүзендә ә, ә — нечкә сузыклар; «китап» сүзендә и һәм а бар, шуңа күрә ул сингармонизм законына тулысынча буйсынмый торган алынма сүз буларак аңлатыла.»
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Мөстәкыйль эш сезнең кагыйдәне ничек үзләштерүегезне күрсәтте. Хәзер белемнәрне гомумиләштереп, дәреснең төп нәтиҗәсен әйтербез."

8 нче этап. Рефлексия һәм өй эше (5 мин)

Этапның максаты: укучыларның өйрәнгәннәрен аңлавын бәяләү, кыенлыкларын ачыклау һәм өй эшен аңлату.
Вакыт
Укытучы эшчәнлеге
Укучылар эшчәнлеге
2 мин
Укытучы «Светофор» алымын куллана: "Яшел төс — теманы аңладым һәм сүзләрне үзем тикшерә алам; сары — кайбер сүзләрдә икеләнәм; кызыл — миңа кагыйдәне кабатларга кирәк. Карточкагызны күтәрегез һәм бер җөмлә белән сәбәбен әйтегез."
Укучылар төсле карточка күтәрә һәм әйтә: «Яшел, чөнки калын һәм нечкә сузыкларны аера алам» яки «Сары, чөнки алынма сүзләрдә кыенлык бар».
1 мин
Укытучы чыгу билетын тарата: "Өч җөмләне тәмамлагыз: «Бүген мин белдем...», «Миңа җиңел булды...», «Мин тагын өйрәнергә телим...»."
Укучылар чыгу билетын мөстәкыйль тутыра һәм укытучыга тапшыра.
2 мин
Укытучы өй эшен аңлата: "Өй эшен өч дәрәҗәдә тәкъдим итәм. Барыгыз да базовый биремне эшли; теләгәннәр өстәмә дәрәҗәне сайлый. Сүзләрне язганда сузык авазларны билгеләргә һәм нәтиҗәне кагыйдә белән аңлатырга онытмагыз."
Укучылар өй эшенең үзләренә туры килгән дәрәҗәсен сайлый, шартын дәфтәргә яза һәм сорауларына җавап ала.
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Бүген без сузык авазларны калын һәм нечкә төркемнәргә бүлдек, сингармонизм законын үзебез ачтык һәм аны сүзләрдә тикшердек. Өйдә бу кагыйдәне яңа мисалларда ныгытыгыз."

Практик эшне бәяләү критерийлары

  • «5» билгесе — мөстәкыйль эштәге барлык сүзләр дөрес төркемләнгән, сузык авазлар дөрес билгеләнгән, кагыйдәгә кимендә бер дәлилле аңлатма бирелгән.
  • «4» билгесе — биремнәрнең күпчелеге дөрес үтәлгән, бер хата бар, ләкин сингармонизм законы дөрес аңлатылган.
  • «3» билгесе — калын һәм нечкә сүзләрнең төп өлеше дөрес аерылган, әмма ике яки өч хата җибәрелгән; укытучы ярдәме белән нәтиҗә ясалган.

Рефлексия

Укучыга сорау
Сорауның максаты
Бүген сингармонизм законы турында нинди нәтиҗә ясадың?
Кагыйдәнең аңлану дәрәҗәсен һәм төп фикерне үзләштерүне ачыклау.
Кайсы сүзләрне калын яки нечкә төркемгә кертү авыр булды?
Алынма сүзләрне һәм кагыйдәдән читләшүләрне аңлаудагы кыенлыкны билгеләү.
Пардагы эштә син нинди фикер әйттең һәм иптәшеңә ничек ярдәм иттең?
Коммуникатив күнекмәләрне һәм хезмәттәшлекне бәяләү.
Син хәзер яңа сүздәге сузык авазларны тикшерә аласыңмы?
Укучының үзбәясен һәм алдагы ярдәмгә ихтыяҗын ачыклау.

Укытучының йомгаклау сүзе

"Бүген без татар телендәге сузык авазларның калын һәм нечкә төркемнәргә бүленүен өйрәндек һәм сингармонизм законын ачтык. Күпчелек татар сүзләрендә сузык авазлар бер-берсе белән яраша: алар йә калын, йә нечкә булып килә. Сүзнең һәр авазына игътибар итегез, бигрәк тә алынма сүзләрдә ялгышмаска тырышыгыз. Киләсе дәрестә сингармонизм законының кушымчалар язылышына ничек тәэсир итүен өйрәнербез."

Өй эше

Дәрәҗә
Нәрсә эшләргә
Ни өчен
Базовый (мәҗбүри)
Дәреслектәге тема буенча 8 сүз сайлап языгыз: 4 калын сузыклы һәм 4 нечкә сузыклы сүз. Сузык авазларның астына сызыгыз һәм һәр сүзнең төркемен билгеләгез.
Калын һәм нечкә сузыкларны тануны, сүзләрне төркемләүне һәм кагыйдәне куллануны ныгыта.
Уртача (күтәренке)
10 сүздән торган исемлек төзегез, сүзләрне ике баганага бүлегез һәм 3 сүзне җөмләдә кулланыгыз. Һәр җөмләдәге бер сүзгә сингармонизм аңлатмасы бирегез.
Сүзлек запасын киңәйтә, кагыйдәне җөмлә эчендә кулланырга һәм дәлилләргә өйрәтә.
Алга киткән (өстәмә)
Татар теленнән һәм рус теленнән 5әр сүз сайлап, сузык авазларның ярашуын чагыштырыгыз. Рус телендәге мисалларны татарча аңлатып языгыз: кайсы телдә сузыкларның ярашуы ачыграк күренә?
Туган тел күренешен чагыштыру, анализлау һәм үз фикерен дәлилләп язу күнекмәсен үстерә.
Чыгып китәр алдыннан контроль сораулар: «Калын сузыкларга кайсы авазлар керә? Нечкә сузыкларга кайсы авазлар керә? Сингармонизм законы нәрсәне аңлата? «Кош» һәм «чәчәк» сүзләрендәге сузыкларны ничек аңлатырсың?»

Создайте уникальный план урока по своей теме

  • Любая тема, любой уровень
  • Структура по ФГОС
  • 100% уникальный план урока
  • Цели, ход урока, рефлексия
  • Экспорт в PDF и Word
  • Готово за 1 минуту

Другие темы по татарскому языку для 5 класса

Чем удобны планы уроков Нейрум

  • Готовый план, не набросокЦели, ход урока, планируемые результаты, рефлексия — всё по структуре ФГОС, открыли и пошли вести.
  • План урока или техкартаОдин материал — два формата экспорта в PDF. Скачали то, что нужно завучу.
  • Свой план урока за минутуНе нашли нужный? ИИ-конструктор напишет план урока по вашей теме, классу и типу урока.

Вопросы и ответы

Как скачать план урока «Закон сингармонизма; Гласные звуки»?

Зарегистрируйтесь бесплатно — материал сохранится в личном кабинете, откуда его можно скачать как план урока или технологическую карту.

Соответствует ли план урока ФГОС?

Да, структура урока — цели, ход урока, планируемые результаты — построена по ФГОС для 5 класса (татарскому языку).

Можно ли изменить план под свой класс?

Да. После регистрации план урока открывается в конструкторе: этапы и содержание можно отредактировать или перегенерировать.