Походта. «Ярый» һәм «ярамый» сүзләрен куллану
Максатлар һәм бурычлар
- Дәрес ахырына укучылар походтагы тәртип кагыйдәләрен белдергән 6–8 җөмлә төзи һәм «ярый» һәм «ярамый» сүзләрен дөрес куллана алачак.
- Укучылар «ярый» сүзенең рөхсәтне, «ярамый» сүзенең тыюны белдерүен аңлаячак һәм аларны җөмләдә кулланачак.
- Укучылар рәсемнәр һәм сүзләр ярдәмендә походтагы гамәлләрне аерып, парларда диалог төзиячәк.
- Укучылар тыңлап аңлау, сөйләмдә катнашу, үз фикерен дәлилләү һәм иптәшенә ярдәм итү күнекмәләрен үстерәчәк.
- Укучылар табигатькә сакчыл караш һәм төркемдә куркынычсыз тәртип кагыйдәләрен үтәү теләге тәрбияләячәк.
Планлаштырылган нәтиҗәләр
Шәхси нәтиҗәләр
- Укучы табигатьне саклау һәм походта иминлек кагыйдәләрен үтәүнең әһәмиятен аңлый.
- Укучы татар телендә аралашуга кызыксыну күрсәтә һәм хатадан курыкмыйча җавап бирә.
- Укучы төркемдә эшләгәндә иптәшләренең фикерен тыңлый һәм ярдәм күрсәтә.
- Укучы үз эшен бәяли һәм нәрсәгә өйрәнергә кирәклеген аңлый.
Метапредмет нәтиҗәләр
- Укучы рәсем, сүз һәм кыска тексттан кирәкле мәгълүматны таба.
- Укучы биремнең максатын аңлый, эш тәртибен планлаштыра һәм нәтиҗәсен тикшерә.
- Укучы парда һәм төркемдә килешеп эшли, сорау бирә һәм тулы җавап формалаштыра.
- Укучы гамәлләрне чагыштыра, «рөхсәт ителә» һәм «тыела» төркемнәренә бүлә.
Предмет нәтиҗәләр
- Укучы «ярый» сүзенең рөхсәтне, «ярамый» сүзенең тыюны белдерүен аңлата.
- Укучы «Походта ... ярый» һәм «Походта ... ярамый» төзелмәләре белән җөмләләр төзи.
- Укучы «Нәрсә ярый? Нәрсә ярамый?» сорауларына җавап бирә.
- Укучы походтагы кагыйдәләр турында 4–5 репликадан торган диалог төзи һәм әйтә.
- Укучы тыңланган тексттан ярый һәм ярамый гамәлләрне аерып ала.
Универсаль уку гамәлләре (УУГ)
Шәхси УУГ
- Походта табигатьне саклау кирәклеген аңлау һәм уңай караш формалаштыру.
- Үз фикерен татар телендә әйтергә әзер булу һәм уку эшчәнлегенең мәгънәсен аңлау.
- Куркынычсызлык кагыйдәләрен үтәүгә җаваплы мөнәсәбәт күрсәтү.
- Уңышын һәм кыенлыгын мөстәкыйль бәяләү.
Регулятив УУГ
- Дәрес максатын укытучы ярдәмендә формалаштыру.
- Парлы уенда һәм мөстәкыйль биремдә эш тәртибен планлаштыру.
- Үз җөмләсен үрнәк белән чагыштырып тикшерү.
- Хатаны табу һәм дөрес вариантны сайлау.
Танып-белү УУГ
- Рәсемнәрне һәм сүзләрне мәгънәсе буенча төркемләү.
- «Ярый» һәм «ярамый» сүзләренең мәгънәсен чагыштыру.
- Кыска тексттан төп мәгълүматны табу.
- Сөйләм үрнәге буенча яңа җөмләләр төзү.
Коммуникатив УУГ
- Пардагы иптәшне тыңлау һәм чират белән сөйләү.
- Сорау бирү, җавапны тулыландыру һәм килешү.
- Үз фикерен гади җөмлә белән дәлилләү.
- Уен вакытында рольләрне бүлешү һәм уртак нәтиҗәгә килү.
Укытучының дәрескә әзерлеге
- «Походта» темасына 8 рәсем әзерләргә: палатка кору, су эчү, учак ягу, чүп ташлау, агач ботагын сындыру, кошларга карау, чәчәк өзү, ял итү.
- Һәр парга бер комплекттан «ярый» һәм «ярамый» язулары булган карточкалар әзерләргә, барысы 15 комплект.
- Төркемнәр өчен дүрт конверт әзерләргә: һәр конвертта гамәлләр һәм сүзләр язылган карточкалар булсын.
- Тактага җөмлә үрнәкләрен язып куярга: «Походта ... ярый.» һәм «Походта ... ярамый.»
- Экранга поход рәсемен һәм дәреснең проблемалы соравын чыгарырга: «Походта нәрсә ярый, ә нәрсә ярамый?»
- Физминутка өчен юл, агач, елга, учак хәрәкәтләрен күрсәтүче дүрт билге әзерләргә.
- Һәр укучыга рефлексия өчен өч төсле стикер һәм кечкенә «Чыгып китү билеты» кәгазе таратырга.
- Проектор, компьютер, презентация һәм таймер әзерләргә.
Дәрес барышы
1нче этап. Оештыру һәм мотивация (4 мин)
Этапның максаты: укучыларны дәрескә эмоциональ яктан җәлеп итү һәм темага кызыксыну уяту.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
1 мин | Укытучы елмаеп каршы ала: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без гадәти дәрескә түгел, ә урманга походка барабыз. Сезнең өстәлдә дәфтәр, каләм һәм яхшы кәеф бармы? Кулларыгызны күтәреп күрсәтегез." | Укучылар исәнләшә, кирәкле әйберләрен тикшерә һәм җавап бирә: «Әйе, бар!» |
3 мин | Укытучы экранда урман һәм палатка рәсемен күрсәтә: "Рәсемгә игътибар белән карагыз. Сез кая барырга җыенасыз? Анда нинди кагыйдәләр кирәк булыр? Бүген без рөхсәт ителгән һәм тыелган гамәлләрне татарча әйтергә өйрәнербез. Проблемалы сорау: походта нәрсә ярый, ә нәрсә ярамый?" | Укучылар рәсемне карый, фаразлый һәм әйтә: «Без походка барабыз», «Урманда тәртип сакларга кирәк», «Учак ягарга ярыймы икән?» |
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Без поход турында сөйләшәчәкбез һәм кагыйдәләрне татарча әйтергә өйрәнәчәкбез. Башта поход өчен кирәкле сүзләрне искә төшерик."
2нче этап. Белемнәрне актуальләштерү. «Сүзле рюкзак» уены (6 мин)
Этапның максаты: поход темасына караган лексиканы кабатлау һәм яңа грамматик төзелмәләргә таяну.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы «Сүзле рюкзак» уенын оештыра: "Мин рюкзакка бер әйбер салам: су. Сез чират белән походта кирәкле әйберне өстәгез. Җөмлә үрнәге: «Рюкзакта су бар». Кем кабатламыйча яңа сүз әйтә, шул командасына йолдыз ала." | Укучылар чират белән сүзләр әйтә: «Рюкзакта палатка, ризык, фонарь, компас, пычак, кием бар». Командалар бер-берсен тыңлый һәм кабатланмаган сүзләрне билгели. |
3 мин | Укытучы рәсемле карточкалар күрсәтә һәм сорый: "Бу нәрсә? Ул походта кирәкме? Рәсемдәге гамәлне ничек атарбыз: учак ягу, су эчү, чүп җыю, чәчәк өзү?" | Укучылар рәсемнәрне атый: «Бу палатка», «Бу учак», «Су эчәргә кирәк», «Чүп җыярга кирәк» һәм сүзләрне хор белән кабатлый. |
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Сүзләрне искә төшердек. Ләкин походта һәр гамәлне дә эшләргә ярамый. Хәзер без рөхсәт һәм тыюны белдерүче ике мөһим сүзне ачарбыз."
3нче этап. Проблеманы ачу һәм максат кую (5 мин)
Этапның максаты: укучыларны «ярый» һәм «ярамый» сүзләренең мәгънәсен үзләре ачыкларга һәм дәрес максатын формалаштырырга юнәлтү.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы ике рәсем күрсәтә: бала су эчә һәм бала чәчәк өзә. "Беренче рәсемдә малай нәрсә эшли? Бу гамәлне эшләргә мөмкинме? Икенче рәсемдә кыз нәрсә эшли? Табигатьтә чәчәк өзәргә мөмкинме?" Укытучы тактага яза: «Су эчәргә ярый», «Чәчәк өзәргә ярамый». | Укучылар рәсемнәрне чагыштыра, җавап бирә: «Малай су эчә. Походта су эчәргә ярый», «Кыз чәчәк өзә. Чәчәк өзәргә ярамый». |
2 мин | Укытучы сорау бирә: "Бу ике җөмләдә нинди сүзләр капма-каршы мәгънә белдерә? Дәрес ахырына нәрсә эшли белергә телисез?" Укучылар җавапларын тыңлап, максатны тактага чыгара. | Укучылар әйтә: «Ярый һәм ярамый». Максатны формалаштыра: «Походта нәрсә ярый, нәрсә ярамый икәнен әйтергә өйрәнәбез» һәм дәфтәргә яза. |
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Дәфтәргә язу
Укучылар язалар: «Ярый — рөхсәт ителә. Ярамый — рөхсәт ителми. Походта су эчәргә ярый. Походта чәчәк өзәргә ярамый.»
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без дәреснең максатын таптык. Хәзер кагыйдәне җөмләләр һәм хәрәкәтләр аша үзебез тикшереп карыйбыз."
4нче этап. Яңа белемне ачу. «Кагыйдәне тап» (9 мин)
Этапның максаты: «ярый» һәм «ярамый» сүзләрен җөмләдә куллану алгоритмын формалаштыру.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
4 мин | Укытучы тактада ике багана төзи һәм карточкалар күрсәтә: "Мин гамәлне әйтәм, ә сез аның рөхсәт ителүен яки тыелуын ачыклыйсыз. «Урманда чүп ташлау». Бу ярыймы? «Утны сүндерү». Бу ярыймы? Җөмләне тулы әйтегез: «Походта ... ярый» яки «Походта ... ярамый»." | Укучылар карточкаларны тиешле баганага урнаштыра һәм тулы җөмләләр әйтә: «Походта чүп ташларга ярамый», «Походта утны сүндерергә ярый». |
3 мин | Укытучы кагыйдәне аңлата: "Игътибар итегез: рөхсәт булганда «ярый» дип әйтәбез, тыю булганда «ярамый» дип әйтәбез. Ике сүздән соң гамәлнең исемен -рга яки -ргә кушымчасы белән әйтәбез: эчәргә, җыярга, өзәргә. Мин башлыйм, сез дәвам итегез: «Походта палатка ...»" | Укучылар дәвам итә: «Походта палатка корырга ярый», «Походта агач ботагын сындырырга ярамый», «Походта дусларга ярдәм итәргә ярый». |
2 мин | Укытучы «Светофор» алымын куллана: "Яшел карточка — җөмлә дөрес, сары — уйларга кирәк, кызыл — җөмлә дөрес түгел. «Походта кошларны куркытырга ярый» дигән җөмләне бәяләгез һәм җавапны төзәтегез." | Укучылар кызыл карточка күтәрә һәм төзәтә: «Походта кошларны куркытырга ярамый». |
Дәфтәргә язу
- Походта су эчәргә ярый.
- Походта чүп ташларга ярамый.
- Походта дусларга ярдәм итәргә ярый.
- Походта агач ботагын сындырырга ярамый.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без кагыйдәне ачтык: «ярый» — рөхсәт, «ярамый» — тыю. Хәзер бу сүзләрне хәрәкәт белән ныгытабыз һәм тиз җавап бирергә өйрәнәбез."
5нче этап. Физминутка. «Поход юлы» (3 мин)
Этапның максаты: укучыларның игътибарын яңарту һәм яңа сүзләрне хәрәкәт белән ныгыту.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
3 мин | Укытучы хәрәкәтләрне күрсәтә һәм әйтә: "Без поход юлына чыгабыз. «Урманга барырга ярый» — алга атлыйбыз. «Чүп ташларга ярамый» — башны чайкап, кул белән тыю билгесе күрсәтәбез. «Су эчәргә ярый» — кулны авызга якынайтабыз. «Агачка менәргә ярамый» — кулларны кисештерәбез. Әйдәгез, тиз һәм дөрес кабатлыйбыз!" | Укучылар җөмләне тыңлап, тиешле хәрәкәтне башкара: алга атлый, башын чайкый, су эчкәндәй була, тыю билгесе күрсәтә. |
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Хәрәкәтләрне дә, җөмләләрне дә дөрес башкардыгыз. Хәзер һәр пар поход кагыйдәсен үзе төзиячәк."
6нчы этап. Парларда беренчел ныгыту. «Коткаручы киңәше» уены (8 мин)
Этапның максаты: укучыларны парда сөйләштерү һәм җөмләләрне сөйләмдә мөстәкыйль куллану.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы һәр парга гамәлләр язылган карточкалар тарата: «су эчү», «чүп җыю», «чәчәк өзү», «каты кычкыру», «утны сүндерү», «дусларга ярдәм итү». "Карточкаларны ике төркемгә аерыгыз. Парда киңәшләшегез: бу гамәл ярыймы, ярамыймы?" | Парлар карточкаларны «ЯРЫЙ» һәм «ЯРАМЫЙ» баганаларына бүлә һәм һәр сайлауны аңлата. |
4 мин | Укытучы сөйләм үрнәген тактада күрсәтә: "А: Походта чүп ташларга ярыймы? Ә: Юк, ярамый. Походта чүп җыярга ярый. Бер укучы — сораучы, икенче укучы — киңәш бирүче. Аннары рольләрне алыштырыгыз." | Укучылар парларда 4–5 репликалы диалог төзи һәм әйтә: «Походта учак ягарга ярыймы? — Әйе, ярый, ләкин өлкәннәр белән. Походта урманда кычкырырга ярыймы? — Юк, ярамый». |
2 мин | Укытучы ике парны тыңлый һәм форматив бәя бирә: "Ике йолдыз һәм бер теләк" алымын кулланыгыз. Ике яхшы җөмләне атагыз, бер төзәтү киңәше бирегез. | Укучылар иптәшләренә әйтә: «Сезнең җөмләләрегез дөрес», «Сез рөхсәт һәм тыюны ачык әйттегез», «Киләсе юлы фигыльнең -рга/-ргә формасына игътибар итегез». |
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Парларда сез сорау бирергә һәм җавап кайтарырга өйрәндегез. Хәзер һәркем үзенең белеменә таянып мөстәкыйль эшләп карый."
7нче этап. Мөстәкыйль эш һәм үзара тикшерү (6 мин)
Этапның максаты: укучыларның «ярый» һәм «ярамый» сүзләрен мөстәкыйль куллануын тикшерү.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
4 мин | Укытучы өч дәрәҗәле бирем тәкъдим итә: "Беренче дәрәҗәдә сүзләрне куегыз: «Походта чүп ... ярамый». Икенче дәрәҗәдә ике рәсем буенча җөмлә төзегез. Өченче дәрәҗәдә поход кагыйдәләреннән мини-плакат өчен өч җөмлә языгыз. Башта мөстәкыйль эшләгез." | Укучылар сайланган дәрәҗә буенча эшли: сүзне куя, рәсемгә карап җөмлә төзи яки өч кагыйдә яза. |
2 мин | Укытучы экранда эталонны күрсәтә: «Походта чүп ташларга ярамый. Походта су эчәргә ярый. Походта чәчәк өзәргә ярамый». "Каләм белән үз эшегезне тикшерегез, дөрес җавапка плюс, хаталы җавапка төзәтү билгесе куегыз." | Укучылар үз эшен эталон белән чагыштыра, хаталарын төзәтә һәм дөрес җаваплар санын билгели. |
Эталон җаваплар
1) Походта чүп ташларга ярамый. 2) Походта су эчәргә ярый. 3) Походта чәчәк өзәргә ярамый. 4) Походта учакны сүндерергә ярый.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Үз эшегезне тикшердегез һәм хаталарыгызны төзәттегез. Хәзер дәрес башындагы сорауга җавап биреп, нәтиҗә ясыйбыз."
8нче этап. Рефлексия һәм өй эше (4 мин)
Этапның максаты: укучыларның дәрес нәтиҗәсен аңлавын, кыенлыкларын һәм алдагы эшкә әзерлеген ачыклау.
Вакыт | Укытучының эшчәнлеге | Укучыларның эшчәнлеге |
|---|---|---|
2 мин | Укытучы өч төсле стикер тарата: "Яшел стикер — мин «ярый» һәм «ярамый» сүзләре белән җөмлә төзи алам. Сары — миңа тагын берничә үрнәк кирәк. Кызыл — миңа ярдәм кирәк. Стикерыгызны тактадагы поход рәсеменә ябыштырыгыз." | Укучылар үз хәлен бәяли һәм стикерны тиешле урынга ябыштыра. |
2 мин | Укытучы «Чыгып китү билеты» бирә: "Кәгазьгә ике җөмлә языгыз: берсе «Походта ... ярый», икенчесе «Походта ... ярамый» белән башлансын. Аннары өй эшен язып алыгыз." | Укучылар ике җөмлә яза: «Походта табигатьне күзәтергә ярый», «Походта чүп калдырырга ярамый». Өй эшен дәфтәргә язып куя. |
Практик эшне бәяләү критерийлары
- «5» билгесе — мөстәкыйль эштә һәм парлы диалогта барлык җөмләләр дөрес төзелгән, «ярый» һәм «ярамый» урынлы кулланылган, фигыль формалары дөрес.
- «4» билгесе — биремнәрнең күпчелеге дөрес үтәлгән, 1–2 тел хатасы бар, ләкин рөхсәт һәм тыю мәгънәсе буталмаган.
- «3» билгесе — төп мәгънә аңлашыла, әмма «ярый» һәм «ярамый» сүзләрен куллануда яки фигыль формасында 3–4 хата бар.
- «2» билгесе — биремнәрнең яртысыннан азы үтәлгән яки укучы җөмлә төзүдә даими ярдәмгә мохтаҗ.
Рефлексия
Укучыга сорау | Сорауның максаты |
|---|---|
«Бүген «ярый» һәм «ярамый» сүзләренең аермасын ничек аңлатыр идең?» | Төп грамматик мәгънәне аңлау дәрәҗәсен ачыклау. |
«Походта нинди ике гамәлне эшләргә ярый?» | Рөхсәтне белдергән җөмләләрне мөстәкыйль төзүне тикшерү. |
«Походта нинди гамәлне эшләргә ярамый?» | Тыюны белдергән җөмләләрне куллануны ачыклау. |
«Кайсы бирем сиңа авыррак булды һәм ни өчен?» | Кыенлык нокталарын һәм алдагы дәрескә ихтыяҗны билгеләү. |
Укытучының йомгаклау сүзе
"Бүген без походтагы кагыйдәләрне татарча әйтергә өйрәндек. «Ярый» сүзе рөхсәтне, «ярамый» сүзе тыюны белдерә: походта табигатьне күзәтергә ярый, ә чүп ташларга ярамый. Иң еш очрый торган хата — «ярамый» сүзен оныту яки фигыльгә -рга/-ргә кушымчасын дөрес кушмау. Өйдә бу кагыйдәләрне кабатлагыз, ә киләсе дәрестә аларны киңәш һәм боерык җөмләләрендә кулланырбыз."
Өй эше
Дәрәҗә | Нәрсә бирергә | Ни өчен |
|---|---|---|
Базовый (мәҗбүри) | «Походта» темасына 6 җөмлә язарга: 3 җөмлә «ярый» сүзе белән, 3 җөмлә «ярамый» сүзе белән. Һәр җөмләдә гамәлне белдергән фигыль кулланырга. | «Ярый» һәм «ярамый» сүзләрен, шулай ук -рга/-ргә формасын ныгыту өчен. Тикшергәндә сүз тәртибенә һәм фигыль кушымчасына игътибар итәргә. |
Уртача (күтәрүче) | Походтагы дустыңа 6–8 репликадан торган киңәш-диалог төзергә. Диалогта кимендә 2 сорау, 2 «ярый» һәм 2 «ярамый» җөмләсе булсын. | Сорау-җавап формасында сөйләмне үстерү өчен. Тикшергәндә репликаларның бәйләнешенә һәм мәгънәнең дөреслегенә карарга. |
Алга киткән (өстәмә) | «Табигатьне саклыйк!» исемле мини-плакат әзерләргә: походтагы 4 рөхсәт ителгән һәм 4 тыелган гамәлне рәсем һәм татарча җөмлә белән күрсәтергә. | Тел материалын иҗади куллану, экологик фикерләү һәм кыска язма сөйләмне үстерү өчен. Тикшергәндә җөмләләрнең дөреслегенә һәм кагыйдәләрнең тормышчанлыгына игътибар итәргә. |
Чыгып китәр алдыннан контроль сораулар: «Ярый» сүзе нәрсәне белдерә? «Ярамый» сүзе нәрсәне белдерә? «Походта чүп ташларга ...» җөмләсен тәмамла. «Походта дусларга ярдәм итәргә ...» җөмләсен тәмамла.