План урока на тему:

Омонимнарның төрләре

Государственный татарский язык11 класс63 раздела
Омонимнарның төрләре

Государственный татарский язык · 11 класс · Открытие нового · 45 мин

Омонимнарның төрләре

Максатлар һәм бурычлар

  • Дәрес ахырына укучылар омонимнарның төп төрләрен — лексик омонимнарны, омоформаларны, омофоннарны һәм омографларны — аера һәм мисаллар белән аңлата алачак.
  • Омоним төшенчәсен искә төшерү, омонимнарны төрләре буенча классификацияләү һәм җөмлә эчендә дөрес куллану.
  • Сүзләрнең мәгънәсен контекст аша ачыклау, тел күренешләрен чагыштыру һәм нәтиҗә ясау.
  • Парларда һәм төркемнәрдә фикер алышу, үз җавабын дәлилләү һәм башкаларның фикерен конструктив бәяләү.
  • Татар теленең сүз байлыгына кызыксыну тәрбияләү, тел күренешләренә фәнни күзлектән карау.

Көтелгән нәтиҗәләр

Шәхси нәтиҗәләр

  • Укучы татар телендәге сүз байлыгының күптөрлелеген һәм сүзләрнең контекстта төгәл кулланылу әһәмиятен аңлый.
  • Укучы телне өйрәнүне киләчәк һөнәри һәм фәнни эшчәнлек белән бәйли.
  • Укучы үз фикерен мөстәкыйль формалаштыруга һәм җаваплылык белән эшләргә омтыла.
  • Укучы парда эшләгәндә иптәшенең фикерен хөрмәт итә һәм уртак нәтиҗәгә килә.

Метапредмет нәтиҗәләр

  • Укучы мәгълүматны таблица, сүзлек һәм электрон материалдан таба, чагыштыра һәм системалаштыра.
  • Укучы фараз куя, аны мисаллар ярдәмендә тикшерә һәм нәтиҗәсен формалаштыра.
  • Укучы үз эшен критерийлар буенча бәяли, хатасын таба һәм төзәтә.
  • Укучы парда фикер алыша, сорау бирә, җавабын дәлилли һәм уртак презентация әзерли.

Предмет нәтиҗәләр

  • Омоним төшенчәсен һәм омонимнарның төрләрен белә.
  • Лексик омонимнарны, омоформаларны, омофоннарны һәм омографларны аера.
  • Бирелгән сүзләрне һәм җөмләләрне омонимнарның төрләре буенча классификацияли.
  • Контекст ярдәмендә омоним сүзнең мәгънәсен билгели һәм үз мисалларын төзи.
  • Омонимнарны язма һәм телдән сөйләмдә урынлы куллана.

Универсаль уку гамәлләре

Шәхси УУГ

  • Тел күренешләрен аңлау аша үзенең тел компетентлыгын үстерү кирәклеген аңлый.
  • Үз җавабына критик карый һәм белемендәге җитешсезлекне ачыкларга өйрәнә.
  • Татар телен саклау һәм үстерүнең шәхси әһәмиятен аңлый.

Регулятив УУГ

  • Дәрес максатын формалаштыра һәм аңа ирешү өчен эш планын төзи.
  • Биремне үтәү вакытын планлаштыра һәм нәтиҗәсен тикшерә.
  • Классификацияләүдәге хаталарын эталон белән чагыштырып төзәтә.
  • Рефлексия вакытында үзенең уңышын һәм кыенлыгын бәяли.

Танып-белү УУГ

  • Сүзләрнең язылышын, әйтелешен, грамматик формасын һәм мәгънәсен анализлый.
  • Омонимнарны төрләргә бүлү өчен мөһим билгеләрне аерып чыгара.
  • Тел материалын таблица, схема һәм терәк сүзләр рәвешендә модельләштерә.
  • Мисаллардан кагыйдә чыгара һәм аны яңа материалда куллана.

Коммуникатив УУГ

  • Парларда эшләгәндә фикерләрен чиратлашып әйтә һәм иптәшен тыңлый.
  • Үз классификациясен тел фактлары белән дәлилли.
  • Уртак җавапны төгәл, аңлаешлы һәм кыска итеп тәкъдим итә.
  • Фикерләр аерылган очракта дәлилләр ярдәмендә уртак карарга килә.

Укытучының дәрескә әзерлеге

  • Омонимнарның дүрт төре, билгеләре һәм мисаллары күрсәтелгән презентация әзерләргә.
  • Һәр пар өчен сүзләр һәм җөмләләр язылган карточкалар әзерләргә; 15 пар өчен 15 комплект бастырырга.
  • Һәр укучыга «Мин беләм — Мин белергә телим — Мин белдем» таблицасы һәм үзбәя бите таратырга.
  • Тактага дәрес темасын, проблемалы сорауны һәм омонимнарны тикшерү алгоритмын язып куярга.
  • Лексик омоним, омоформа, омофон, омограф атамалары язылган карточкалар әзерләргә.
  • Проектор, ноутбук һәм интерактив такта әзерләргә; слайдларда сүзләрнең язылышы, әйтелеше һәм контекстлары күрсәтелсен.
  • Парлы эш өчен таймер һәм җавапларны тикшерү эталонын әзерләргә.
  • Рефлексия өчен яшел, сары һәм кызыл төстәге карточкалар әзерләргә.

Дәрес барышы

1 нче этап. Оештыру һәм мотивация (3 мин)

Этапның максаты: укучыларны дәрес эшчәнлегенә кертү һәм омонимнар темасына кызыксыну уяту.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
1 мин
Укытучы: "Исәнмесез, укучылар! Бүген без сүзләрнең тышкы охшашлыгы һәм мәгънә аермасы турында сөйләшербез. Тактага карагыз: «яз», «алма», «карта» сүзләре бирелгән. Бу сүзләрне төрле мәгънәдә кулланып буламы?"
Укучылар сүзләрне укый, парда 30 секунд фикер алыша һәм мисаллар әйтә: "яз — ел фасылы һәм язу боерыгы", "алма — җимеш һәм алма! — эш-гамәлне тыю".
2 мин
Укытучы экранда «Яз җитте» һәм «Дәфтәргә яз» җөмләләрен күрсәтә: "Сүз бер үк кебек күренә, әмма мәгънәсе үзгәрә. Барлык шундый очраклар бер үк төргә карыймы? Бүген без моны тикшерүче-галимнәр кебек ачыклаячакбыз."
Укучылар проблеманы формалаштыра: "Охшаш сүзләрнең нинди төрләре бар һәм аларны ничек аерырга?"
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Без сүзләрнең тышкы охшашлыгы мәгънә берлеген аңлатмавын күрдек. Хәзер элекке белемнәребезне искә төшереп, тикшерү өчен кирәкле билгеләрне җыярбыз."

2 нче этап. Белемнәрне актуальләштерү (5 мин)

Этапның максаты: омоним һәм күпмәгънәле сүз төшенчәләрен искә төшерү.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
2 мин
Укытучы: "Парларда «омоним» һәм «күпмәгънәле сүз» төшенчәләрен чагыштырыгыз. Беренче сүзнең мәгънәләре арасында бәйләнеш бармы? Икенчесендә нинди бәйләнеш күзәтелә?"
Укучылар Венна диаграммасының ике өлешен тутыра: омонимнарда мәгънәләр бәйләнмәгән, күпмәгънәле сүздә мәгънәләр үзара бәйле дигән нәтиҗә ясый.
3 мин
Укытучы экранда «баш», «тамыр», «йөз» сүзләрен бирә: "Һәр сүзне ике төрле мәгънәдә җөмләдә кулланыгыз. Мәгънәләрнең бәйләнешен аңлатыгыз."
Укучылар парларда җөмләләр төзи: "Аның башы авырта"; "Тауда елганың башы бар". Җавапларын укый һәм кайбер очракларны күпмәгънәлелек дип билгели.
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Без сүзнең язылышына гына түгел, мәгънәләр арасындагы бәйләнешкә дә карыйбыз. Бу билге бүгенге классификациянең нигезе булачак."

3 нче этап. Проблеманы ачыклау һәм максат кую (4 мин)

Этапның максаты: омонимнарның төрләрен аеру проблемасын укучыларга мөстәкыйль рәвештә ачтыру.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
2 мин
Укытучы экранда дүрт мисал күрсәтә: «яз — яз», «көл — көл», «ат — ат», «йөз — йөз». Укытучы: "Бу сүзләрнең барысы да бер үк рәвештә омониммы? Аларны язылышы, әйтелеше һәм грамматик формасы буенча тикшерегез."
Укучылар парларда сүзләрне чагыштыра, аермаларны билгели: "кайберләре бер үк языла, кайберләре бер үк ишетелә, кайберләренең формасы гына туры килә".
2 мин
Укытучы: "Димәк, дәрес максатын үзегез формалаштырыгыз. Бүген нәрсәгә өйрәнергә тиешбез?" Укучылар җавапларын тактага терәк сүзләр белән яза: язылыш, әйтелеш, грамматик форма, мәгънә.
Укучылар максат куя: "Омонимнарның төрләрен билгеләренә карап аерырга, мисаллар белән дәлилләргә һәм җөмләдә дөрес кулланырга өйрәнергә кирәк."

Посмотрите план целиком

Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.

Завершение этапа: укытучы әйтә: "Максат ачык: без омонимнарны тышкы билгеләре буенча тикшерәчәкбез. Хәзер яңа белемне үзебез ачар өчен тел материалын төркемләп карыйбыз."

4 нче этап. Яңа белемне ачу: омонимнарның төрләре (10 мин)

Этапның максаты: омонимнарның дүрт төрен мисаллар аша ачыклау һәм алгоритм төзү.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
4 мин
Укытучы парларга карточкалар тарата: «яз — ел фасылы; яз — язу боерыгы», «карта — географик схема; карта — уен кәгазе», «көл — көлү фигыленең нигезе; көл — янган әйбер калдыклары», «баш — җитәкче; баш — тән өлеше». Укытучы: "Сүзләрнең язылышын, әйтелешен һәм сүз төркемен билгеләгез. Үзегез күргән төркемнәрне атагыз."
Укучылар карточкаларны тикшерә, сүзләрне таблицага урнаштыра һәм фараз әйтә: "Язылышы да, әйтелеше дә бер үк, мәгънәләре башка — лексик омонимнар"; "Форма үзгәргәндә генә туры килә — омоформалар".
3 мин
Укытучы экранга «басма — басма», «багана — багана» кебек әйтелеше охшаш, язылышы аерым сүзләрне чыгара һәм әйтә: "Игътибар белән тыңлагыз. Кайбер сүзләр ишетелгәндә охшаш, ләкин язылышы төрле. Аларны ничек атарбыз?"
Укучылар сүзләрне тыңлый, язылышын чагыштыра һәм нәтиҗә чыгара: "Әйтелеше бер үк яки охшаш, язылышы төрле булса — омофоннар".
3 мин
Укытучы экранда «алма» һәм «Алма» сүзләрен, шулай ук басым төрле булган мисалларны күрсәтә: "Язылыш бер үк, әмма басым яки әйтелеш үзгәргәндә мәгънә аерыла. Бу очракны таблицада билгеләгез." Укытучы тактада схема төзи: язылыш, әйтелеш, грамматик форма.
Укучылар схемага билгеләрне язып куя һәм омографларны аера: "Язылышы бер үк, басымы яки әйтелеше төрле булган сүзләр — омографлар".

Дәфтәргә язып куярга

  • Лексик омонимнар — язылышы һәм әйтелеше бер үк, мәгънәләре төрле сүзләр.
  • Омоформалар — төрле сүзләрнең аерым грамматик формалары туры килгән очраклар.
  • Омофоннар — әйтелеше бер үк яки охшаш, язылышы төрле сүзләр.
  • Омографлар — язылышы бер үк, әйтелеше яки басымы төрле сүзләр.
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Без дүрт төрнең аергыч билгеләрен таптык. Хәзер бу белемне әзер мисал белән генә түгел, яңа җөмләләр белән дәлилләп карыйбыз."

5 нче этап. Беренчел ныгыту: парларда тикшерү (7 мин)

Этапның максаты: омоним төрләрен алгоритм буенча билгеләү һәм нәтиҗәне дәлилләү.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
2 мин
Укытучы: "Хәзер «Уйла — парда фикер алыш — уртаклаш» алымын кулланабыз. Башта һәркем мисалларны үзе билгеләсен, аннары парда чагыштырыгыз. Һәр җавапка бер дәлил әзерләгез."
Укучылар индивидуаль рәвештә «ат — ат», «кыз — кыз», «җәя — җәя», «яз — яз» мисалларын төрләргә бүлә.
3 мин
Укытучы парларга җөмләләр бирә: «Җәй көне җәяү йөрү файдалы»; «Ул җәя белән мишеньгә атты»; «Ат көтүлектә йөри»; «Ат арбага җигелгән». Укытучы: "Сүзнең мәгънәсен контексттан дәлилләгез."
Укучылар җөмләләрне укый, омонимнарның мәгънәсен аңлата һәм җавапларын бер таблицага урнаштыра: сүз, контекст, төре, дәлил.
2 мин
Укытучы ике парны җавап бирергә чакыра: "Бер пар лексик омонимга, икенче пар омоформага мисалын якласын. Калганнар бармак белән күрсәтеп, җавапның дөреслеген бәяләсен."
Укучылар җавапларын тәкъдим итә, башка парлар яшел яки сары карточка күтәреп бәяли һәм кирәк булса төзәтү тәкъдим итә.
Завершение этапа: укытучы нәтиҗә ясый: "Сез омоним төрен сүзнең контексттагы мәгънәсе һәм тышкы билгеләре белән дәлилләдегез. Хәзер һәркем белемне мөстәкыйль кулланып караячак."

6 нчы этап. Мөстәкыйль эш һәм үзбәя (10 мин)

Этапның максаты: омонимнарның төрләрен мөстәкыйль билгеләү һәм үзләштерү дәрәҗәсен тикшерү.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
1 мин
Укытучы: "Карточканың беренче өлеше — мәҗбүри минимум. Икенче өлештә сүзләрне төркемләп кенә калмыйча, һәр төргә үз мисалыгызны төзегез. Эшне тыныч һәм мөстәкыйль башкарыгыз."
Укучылар бирем шартын укый, эш тәртибен планлаштыра һәм мөстәкыйль эшкә керешә.
6 мин
Укытучы карточка бирә: 1) «яз», «көл», «карта», «басма» сүзләрен төрләргә бүлү; 2) «Агач яфрак яра» һәм «Ул ярага дару салды» җөмләләрендәге охшашлыкны аңлату; 3) һәр төргә берәр мисал язу. Укытучы сыйныф буенча йөри, сорау белән ярдәм итә: "Сүзләрнең кайсы билгесен тикшердең?"
Укучылар сүзләрне классификацияли, җөмләләрне анализлый, үз мисалларын төзи һәм дәлил яза.
3 мин
Укытучы эталонны экранда күрсәтә һәм: "Эшегезне үзегез тикшерегез. Дөрес җавапка — бер балл, дәлилле үз мисалыгызга — бер балл. Хатаны кызыл белән түгел, төзәтү билгесе белән күрсәтегез."
Укучылар үз эшен эталон белән чагыштыра, балларын саный, хаталарын төзәтә һәм үзбәя битендә «Мин булдырам» яки «Миңа ярдәм кирәк» билгесен куя.

Эталон җавап

«Яз» — лексик омоним: яз — ел фасылы, яз — язу гамәле; сүзләрнең язылышы һәм әйтелеше бер үк, мәгънәләре төрле. «Көл» — лексик омоним: көлү гамәле һәм янган әйбер калдыклары. «Яра» сүзләре контекстта төрле мәгънәдә кулланыла: берсе — яфрак чыгару гамәле, икенчесе — тәндәге җәрәхәт; мәгънәне контекст ачыклый. «Басма» сүзенең төрен билгеләгәндә сүзнең әйтелеше һәм язылышы аерым тикшерелә; язылышы төрле, әйтелеше охшаш булса, ул омофон була.»
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Үзбәя нәтиҗәләре безгә кайсы билгеләрнең ныграк үзләштерелүен күрсәтте. Хәзер белемне системага китереп, омонимнарны аеру алгоритмын бергә төзибез."

7 нче этап. Белемнәрне системага кертү, рефлексия һәм өй эше (6 мин)

Этапның максаты: омонимнарны аеру алгоритмын гомумиләштерү, дәрес нәтиҗәсен бәяләү һәм өй эшен аңлату.
Вакыт
Укытучының эшчәнлеге
Укучыларның эшчәнлеге
2 мин
Укытучы тактага алгоритм төзи: "1. Сүзләрнең мәгънәсен ачыкла. 2. Язылышын чагыштыр. 3. Әйтелешен тыңла. 4. Грамматик формасын билгелә. 5. Төрен ата һәм дәлиллә." Укытучы: "Бу алгоритмны киләчәк сөйләм һәм язма эшләрдә куллана аласыз."
Укучылар алгоритмны дәфтәргә язып куя, һәр адымга бер терәк сүз өсти.
2 мин
Укытучы рефлексия үткәрә: "Яшел карточка — төрләрне мөстәкыйль аера алам; сары — кайбер очракларда шикләнәм; кызыл — миңа кабат аңлату кирәк. Карточканы күтәргәндә бер җөмлә белән сәбәбен әйтегез."
Укучылар төсле карточка күтәрә һәм әйтә: "Мин омоформаны аера алам, чөнки грамматик формага карыйм" яки "Миңа омофон белән омографны кабат чагыштырырга кирәк".
2 мин
Укытучы өй эшен аңлата: "Өйдә сез омонимнарның дүрт төренә мисаллар табачаксыз. Һәр мисалны контекст һәм дәлил белән бирегез. Киләсе дәрестә мисалларыгызны тел тикшеренүе итеп якларбыз."
Укучылар өй эшен язып ала, контроль сорауларга җавап бирә: "Омоним төрен билгеләгәндә беренче чиратта нәрсәгә карыйбыз? Контекст ни өчен кирәк?"
Завершение этапа: укытучы әйтә: "Бүген без омонимнарның дүрт төрен аерырга өйрәндек һәм аларны тышкы билгеләре белән дәлилләдек. Алгоритмны куллансагыз, охшаш сүзләр сезнең өчен буталчык булмаячак."

Практик эшне бәяләү критерийлары

  • «5» билгесе — дүрт төрне дә дөрес аера, мөстәкыйль эштәге биремнәрнең барысын үти, кимендә дүрт дәлилле мисал төзи һәм хатасыз яза.
  • «4» билгесе — төрләрнең күбесен дөрес аера, 1–2 төгәлсезлек җибәрә, мисалларның күпчелеген контекст һәм тел билгесе белән дәлилли.
  • «3» билгесе — лексик омонимнарны таныса да, омоформа, омофон һәм омографны аеруда ярдәмгә мохтаҗ; биремнәрнең яртысыннан артыгын өлешчә дөрес үти.

Рефлексия

Укучыга сорау
Сорауның максаты
Бүген омонимнарның нинди төрләрен өйрәндегез?
Яңа төшенчәләрне искә төшерү һәм белемнең тулылыгын ачыклау.
Омоним төрен билгеләгәндә кайсы билге сезгә иң мөһим булды?
Классификация алгоритмын аңлау дәрәҗәсен ачыклау.
Кайсы биремдә кыенлык туды һәм аны ничек җиңдегез?
Кыенлык нокталарын һәм укучының үз-үзен көйләүен ачыклау.
Сез омонимнарны сөйләмдә дөрес куллана алырсызмы? Мисал китерегез.
Белемне практик сөйләмгә күчерү мөмкинлеген тикшерү.

Укытучының йомгаклау сүзе

"Бүген без омонимнарның мәгънәләре генә түгел, ә язылышы, әйтелеше һәм грамматик формасы да төрле билгеләргә ия булуын ачыкладык. Иң мөһиме — сүзне аерым түгел, контекст эчендә тикшерергә кирәк. Күп очракта омофон белән омографны бутамас өчен язылышка һәм басымга игътибар итегез. Киләсе дәрестә үзегез җыйган мисалларны анализлап, аларны сөйләмдә куллануның төгәллеген тикшерербез."

Өй эше

Дәрәҗә
Бирем
Нәрсәне ныгыта
Базовый (мәҗбүри)
Омонимнарның һәр төренә берәр мисал табарга; һәр сүзне ике төрле мәгънәдә җөмләдә кулланырга һәм төрен дәлилләргә.
Дүрт төрнең төп билгеләрен ныгыта; тикшергәндә мәгънә, язылыш һәм әйтелешнең дөрес күрсәтелүенә игътибар итәргә.
Уртача (күтәрүче)
Алты омоним мисалыннан таблица төзергә: сүзләр, контекст, мәгънә, омоним төре, дәлил. Ике мисалда сүз төркемен күрсәтергә.
Классификацияләү һәм контекст аша мәгънә ачыклау күнекмәсен үстерә.
Алга киткән (өстәмә)
Татар телендәге бер кыска тексттан кимендә биш омоним табарга, аларның төрен билгеләргә һәм авторның ни өчен шушы сүзләрне сайлавы турында 5–6 җөмләле аңлатма язарга.
Тел чараларын анализлау, дәлилләү һәм автор сайлавын бәяләү күнекмәсен үстерә.
Чыгып китәр алдыннан контроль сораулар: «Омонимнарның төрен билгеләүдә нинди өч билгене тикшерәбез? Омофон белән омографның төп аермасы нәрсәдә? Контекст омонимның мәгънәсен ничек ачыклый?»

Создайте уникальный план урока по своей теме

  • Любая тема, любой уровень
  • Структура по ФГОС
  • 100% уникальный план урока
  • Цели, ход урока, рефлексия
  • Экспорт в PDF и Word
  • Готово за 1 минуту

Другие темы по государственному татарскому языку для 11 класса

Чем удобны планы уроков Нейрум

  • Готовый план, не набросокЦели, ход урока, планируемые результаты, рефлексия — всё по структуре ФГОС, открыли и пошли вести.
  • План урока или техкартаОдин материал — два формата экспорта в PDF. Скачали то, что нужно завучу.
  • Свой план урока за минутуНе нашли нужный? ИИ-конструктор напишет план урока по вашей теме, классу и типу урока.

Вопросы и ответы

Как скачать план урока «Омонимнарның төрләре»?

Зарегистрируйтесь бесплатно — материал сохранится в личном кабинете, откуда его можно скачать как план урока или технологическую карту.

Соответствует ли план урока ФГОС?

Да, структура урока — цели, ход урока, планируемые результаты — построена по ФГОС для 11 класса (государственному татарскому языку).

Можно ли изменить план под свой класс?

Да. После регистрации план урока открывается в конструкторе: этапы и содержание можно отредактировать или перегенерировать.