Фигыльнең заман формалары
Цели и задачи
- Максат: дәрес ахырына укучылар хәзерге, үткән һәм киләчәк заман фигыльләрен аера, аларны сораулары һәм кушымчалары белән билгели, бирелгән җөмләләрдә дөрес куллана алачак.
- Укучылар фигыльнең өч заман формасы турында белемнәрен формалаштыра һәм һәр заманга кимендә ике мисал китерә.
- Укучылар дәреслектәге тексттан заман фигыльләрен таба, аларны төркемли һәм нәтиҗәне парларда һәм төркемнәрдә дәлилли.
- Укучылар үз эшен критерийлар буенча тикшерә, хатасын таба һәм төзәтә.
- Укучылар татар телен аралашу һәм үз фикерен әйтү чарасы буларак куллануга кызыксыну үстерә.
Планируемые результаты
Личностные
- Укучы татар телендә дөрес һәм аңлаешлы сөйләшүнең әһәмиятен аңлый.
- Укучы үз җавабына җаваплылык белән карый һәм иптәшенең фикерен хөрмәт итә.
- Укучы төркемдә эшләгәндә уртак нәтиҗәгә ирешү теләген күрсәтә.
- Укучы үзенең нәрсә белүен һәм нәрсәгә өйрәнергә кирәклеген бәяли.
Метапредметные
- Укучы тексттан кирәкле мәгълүматны таба һәм аны таблицага урнаштыра.
- Укучы мәгълүматны билгесе буенча чагыштыра, төркемли һәм гомумиләштерә.
- Укучы парда һәм төркемдә сөйләшү кагыйдәләрен саклап эшли.
- Укучы биремне үтәү планын төзи, вакытны күзәтә һәм үз эшен тикшерә.
Предметные
- Укучы хәзерге, үткән һәм киләчәк заман фигыльләрен таный.
- Укучы фигыльләргә «нишли?», «нишләде?», «нишләячәк?» сорауларын дөрес куя.
- Укучы хәзерге заманның -а/-ә, -ый/-и, үткән заманның -ды/-де, -ты/-те, киләчәк заманның -ачак/-әчәк, -ыр/-ер кушымчаларын мисалларда билгели.
- Укучы заман формаларын җөмләдә дөрес куллана һәм фигыльләрне заман буенча үзгәртә.
Универсальные учебные действия (УУД)
Личностные УУД
- Укучы дәрес максатын аңлап, уку эшчәнлегенә үз теләге белән кушыла.
- Укучы татарча сөйләмне камилләштерүнең шәхси әһәмиятен күрә.
- Укучы уңышын һәм кыенлыгын ачык әйтә.
Регулятивные УУД
- Укучы дәрес башында максат куя һәм эш тәртибен әйтә.
- Укучы биремне вакытында тәмамлау өчен үз эшен планлаштыра.
- Укучы җавабын үрнәк белән чагыштыра, хатасын төзәтә һәм нәтиҗә ясый.
- Укучы дәрес ахырында үзләштерү дәрәҗәсен бәяли.
Познавательные УУД
- Укучы фигыльләрне сораулары һәм кушымчалары буенча анализлый.
- Укучы дәреслектәге тексттан фактларны сайлап ала.
- Укучы фигыльләрне өч төркемгә бүлә һәм таблица төзи.
- Укучы кагыйдәне мисаллар нигезендә үзе формалаштыра.
Коммуникативные УУД
- Укучы парда иптәшенең фикерен тыңлый һәм үз фикерен дәлилли.
- Укучы төркемдә рольләрне бүлешеп эшли.
- Укучы сорау бирә, җавапны тулыландыра һәм уртак нәтиҗә чыгара.
- Укучы фикерләр аерылганда тыныч сөйләшеп, дәлилгә таяна.
Подготовка учителя к уроку
- Дәреслектәге заман формалары турындагы кагыйдә һәм күнегүләрне алдан билгеләргә; конкрет бит һәм күнегү номерларын планга кертмәскә.
- Тактага «Хәзерге заман — нишли?», «Үткән заман — нишләде?», «Киләчәк заман — нишләячәк?» схемасын әзерләргә.
- Экранга өч рәсемле слайд әзерләргә: бала хәзер китап укый, кичә рәсем ясады, иртәгә ярышта катнашачак.
- Һәр укучыга «Фигыльнең заманын тап» карточкасын, һәр парга бер «Сүзләрне җөмләгә куй» карточкасын бастырырга.
- Өч төркемгә яшел, зәңгәр һәм сары конвертлар әзерләргә; аларда хәзерге, үткән һәм киләчәк заман фигыльләре язылган сүзләр булырга тиеш.
- Төркемнәр өчен А3 кәгазе, маркерлар һәм стикерлар әзерләргә.
- Үзбәя өчен һәр укучыга яшел, сары, кызыл төстәге кечкенә карточкалар таратырга.
- Проектор, ноутбук, интерактив такта һәм вакыт үлчәү өчен таймер әзерләргә.
Ход урока
Этап 1. Оештыру һәм мотивация (3 мин)
Цель этапа: укучыларны эшкә туплау һәм дәрес проблемасын кызыксыну аша ачу.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
1 мин | "Исәнмесез, укучылар! Бүген без тел тикшерүчеләре булырбыз. Өстәлләрегездә дәфтәр, дәреслек һәм каләм бармы? Әзерлекне тикшерегез. Бүгенге эшебездә һәр дөрес җавап безне серне ачарга якынайтачак." | Дәфтәрләрен, дәреслекләрен һәм каләмнәрен әзерлиләр; бер-берсенә әзерлекне тикшерәләр. |
2 мин | Учитель экранда өч рәсем күрсәтә: бала китап укый, бала рәсем ясады, бала иртәгә ярышта катнашачак. "Рәсемнәрдәге эшләр кайчан була? Беренче һәм икенче рәсемдәге фигыльләрне әйтегез. Өченче рәсем турында ничек сөйләрбез?" | Рәсемнәрне карыйлар һәм җавап бирәләр: «Хәзер китап укый», «Кичә рәсем ясады», «Иртәгә ярышта катнашачак». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Без бер үк эшнең төрле вакытта булуын күрдек. Хәзер шул вакытларның телдә ничек белдерелүен тикшерербез."
Этап 2. Белемнәрне актуальләштерү. Парларда эш (5 мин)
Цель этапа: фигыль һәм аның сораулары турындагы белемнәрне искә төшерү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | "Дәреслектәге бүгенге тексттан яки тактадагы җөмләләрдән фигыльләрне табыгыз: «Айдар мәктәпкә бара. Кичә ул яңа китап укыды. Иртәгә алар музейга барачак». Фигыльләрне дәфтәргә языгыз." | Җөмләләрдән «бара», «укыды», «барачак» фигыльләрен табып язалар. |
2 мин | "Хәзер «Уйла — парда фикер алыш — уртаклаш» алымын кулланабыз. Башта һәркем фигыльгә сорау куя, аннары иптәше белән чагыштыра. Кайсы сорау эшнең вакытын күрсәтә?" | Башта мөстәкыйль уйлыйлар, аннары парда сорауларны чагыштыралар: «нишли?», «нишләде?», «нишләячәк?». |
1 мин | "Берничә пар җавабын әйтсен. Җавапны дәлилләгез: ни өчен «укыды» сүзенә «нишләде?» соравын куябыз?" | Җавап бирәләр: «Укыды — эш кичә булган, шуңа күрә нишләде? соравы куела». |
Запись в тетрадях
Укучылар язалар: «Фигыль эш-хәрәкәтне белдерә. Фигыльгә нишли?, нишләде?, нишләячәк? сораулары куела».
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Фигыльне таба һәм аңа сорау куя беләбез. Ләкин заманны кушымча ярдәмендә ничек аерырга икәнен әле ачарга кирәк."
Этап 3. Проблеманы ачу һәм максат кую (4 мин)
Цель этапа: укучыларны дәреснең тикшеренү соравын һәм максатын мөстәкыйль формалаштыруга алып килү.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | "Тактадагы сүзләргә игътибар итегез: укый, укыды, укыячак. Тамырлары охшаш, ләкин мәгънәләре төрле. Бу сүзләр нәрсә белән аерыла? Кушымчаларга карагыз һәм үз фикерегезне парда әйтегез." | Парларда «-ый», «-ды», «-ячак» өлешләрен билгелиләр; аерма эшнең кайчан булуында дигән нәтиҗәгә киләләр. |
2 мин | "Димәк, бүген без нинди сорауга җавап эзләрбез? Дәрес максатын бергә төзик: фигыльнең ... заман формаларын танырга, ... һәм ..." | Максатны әйтәләр: «Фигыльнең өч заманын танырга, сорауларын һәм кушымчаларын билгеләргә, җөмләдә кулланырга». |
Посмотрите план целиком
Зарегистрируйтесь — и откройте план урока по этой теме полностью: цели, ход урока и рефлексия по ФГОС.
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Максатыбыз билгеле: мисалларны тикшереп, өч заманның билгеләрен үзебез ачачакбыз. Хәзер тикшеренүчеләр төркеменә әвереләбез."
Этап 4. Яңа белемне ачу. Төркемнәрдә тикшеренү (10 мин)
Цель этапа: мисаллар аша хәзерге, үткән һәм киләчәк заман формаларының сорауларын һәм кушымчаларын ачу.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
2 мин | "Өч төркемгә бүленегез. Һәр төркем үз конвертын ала. Сүзләрне укыгыз, мәгънәсен аңлатыгыз һәм аларны «Кайчан?», «Сорау», «Кушымча» баганаларына урнаштырыгыз. Төркемдә рольләрне бүлегез: укучы, язучы, вакыт күзәтүче, чыгыш ясаучы." | Төркемдә рольләрне бүләләр, конверттагы сүзләрне укыйлар һәм мисалларны тикшерәләр. |
4 мин | Учитель төркемнәр янына килеп, сораулар бирә: "Сезнең сүзләр нинди вакытны белдерә? Фигыльгә нинди сорау куела? Сүзнең кайсы өлеше сезгә ярдәм итте? Нәтиҗәне А3 кәгазенә языгыз." | Төркемнәр мисалларны төркемлиләр. Беренче төркем: «укый, эшли, сөйли»; икенче төркем: «укыды, эшләде, сөйләде»; өченче төркем: «укыячак, эшләячәк, сөйләячәк». |
4 мин | "Һәр төркем үз ачышын тәкъдим итә. Башка төркемнәр тыңлый һәм кирәк булса стикерга сорау яза. Аннары без уртак кагыйдәне тактада төзибез." | Чыгыш ясыйлар: «Хәзерге заман нишли? соравына җавап бирә», «Үткән заман нишләде? соравына җавап бирә», «Киләчәк заман нишләячәк? соравына җавап бирә». |
Запись в тетрадях
Укучылар таблица төзеп язалар: «Хәзерге заман: нишли? укый, эшли. Үткән заман: нишләде? укыды, эшләде. Киләчәк заман: нишләячәк? укыячак, эшләячәк».
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Без өч заманның сорауларын һәм төп кушымчаларын ачыкладык. Хәзер бу белемне җөмләләрдә кулланып карыйбыз."
Этап 5. Беренчел ныгыту (7 мин)
Цель этапа: заман формаларын җөмлә эчендә тану һәм дөрес куллану.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
3 мин | "Парларга карточкалар таратам. Сез җөмләне укыйсыз, фигыль астына сызып, аның заманын һәм соравын язасыз: «Мин хәзер рәсем ясыйм. Кичә без әбигә бардык. Иртәгә алар футбол уйнаячак»." | Парларда «ясыйм» — хәзерге заман, «бардык» — үткән заман, «уйнаячак» — киләчәк заман дип билгелиләр. |
2 мин | "Хәзер бер җөмләне үзгәртәбез: «Мин китап укыйм». Аны үткән һәм киләчәк заманга әйләндерегез. Фигыль формасы ничек үзгәрде?" | Җөмләне үзгәртәләр: «Мин китап укыдым», «Мин китап укыячакмын». Кушымчаларны билгелиләр. |
2 мин | "Ике пар тактада эшли. Җавапны барыгыз да тикшерегез: сорау, заман һәм кушымча туры киләме? Хатаны тапсагыз, сәбәбен әйтеп төзәтегез." | Тактадагы җавапларны тикшерәләр, хаталарны төзәтәләр һәм җавап бирәләр: «Укыдым — нишләдем? Үткән заман». |
Эталон решения
«Мин китап укыйм» җөмләсендә фигыль — «укыйм». Аңа «нишлим?» соравы куела, шуңа күрә ул хәзерге заман. Үткән заман өчен: «Мин китап укыдым»; киләчәк заман өчен: «Мин китап укыячакмын». Фигыль формасы заманга карап үзгәрә.
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Сез фигыльнең заманын сорау һәм кушымча аша билгели алдыгыз. Хәзер һәркем үзенең ни дәрәҗәдә аңлавын мөстәкыйль тикшерә."
Этап 6. Мөстәкыйль эш һәм үзара тикшерү (8 мин)
Цель этапа: һәр укучының заман формаларын мөстәкыйль куллана алуын тикшерү һәм дифференциация оештыру.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
1 мин | "Хәзер мөстәкыйль карточка белән эшлибез. А, Б һәм В биремнәре бар. А — барысы өчен мәҗбүри, Б — стандарт дәрәҗә, В — өстәмә катлаулырак бирем. Башта А биремен эшләгез, аннары үз көчегезгә туры килгәнен сайлагыз." | Карточкасын алалар, үз эш тәртибен планлаштыралар. |
4 мин | "А биреме: фигыльләрнең заманын билгеләгез: «сөйләде, уйный, барыр, язачак, күрде, көлеп утыра». Б биреме: өч фигыль белән өч заманга җөмлә төзегез. В биреме: «Бүген», «Кичә», «Иртәгә» сүзләрен кулланып кечкенә хикәя языгыз." | А биремендәге фигыльләрне билгелиләр; Б яки В биремен сайлап, җөмләләр һәм кыска хикәя төзиләр. |
3 мин | "Экранда җавап үрнәге күрсәтелә. Пардагы иптәшегезнең эшен критерий буенча тикшерегез: заман дөрес билгеләнгәнме, сорау куелганмы, кушымча дөрес язылганмы? Бер яхшы ягын һәм бер төзәтүне әйтегез." | Парларда эшләрне чагыштыралар, «Синең өч фигылең дә дөрес билгеләнгән», «Киләчәк заман кушымчасын төзәтергә кирәк» кебек фикерләр әйтәләр. |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Мөстәкыйль эш сезгә үз көчегезне күрсәтергә мөмкинлек бирде. Хәзер заман формаларын белемнәр системасына берләштереп, дәреснең төп нәтиҗәсен чыгарабыз."
Этап 7. Нәтиҗә, рефлексия һәм өй эше (8 мин)
Цель этапа: өйрәнелгән кагыйдәне гомумиләштерү, үзләштерүне бәяләү һәм өй эшен аңлату.
Время | Действие учителя | Действие учеников |
|---|---|---|
3 мин | "Тактадагы таблицаны бергә тулыландырабыз. Хәзерге заман нинди сорауга җавап бирә? Үткән заманның нинди кушымчалары бар? Киләчәк заманны ничек таныйбыз?" | Таблицаны телдән тулыландыралар: «нишли?», «-ды/-де, -ты/-те», «нишләячәк? һәм -ачак/-әчәк». |
2 мин | "Рефлексия өчен светофор кулланабыз. Яшел карточка — өч заманны аера алам; сары — кайбер очракларда ярдәм кирәк; кызыл — яңадан аңлату кирәк. Карточканы күтәргәндә бер җөмлә белән сәбәбен әйтегез." | Тиешле төсне күтәрәләр һәм әйтәләр: «Мин яшел, чөнки фигыльнең соравын куя алам» яки «Мин сары, киләчәк заманны кабатларга кирәк». |
3 мин | "Өй эшен сайлап эшләгез. Барыгыз да базовый биремне үти. Кем әзер булса, урта яки өстәмә дәрәҗәне сайлый. Эшне тикшергәндә фигыльләрнең заманын һәм кушымчаларын билгеләгез." | Өй эшен көндәлеккә язалар, контроль сорауларга җавап бирәләр: «Заманны нинди сорау белән билгелибез?» һәм «Киләчәк заманга бер мисал китерегез». |
Завершение этапа: учитель подводит итог: "Бүген без фигыльнең өч заманын ачыкладык, аларның сорауларын һәм кушымчаларын таптык. Сез төркемдә тикшеренү үткәрдегез һәм белемегезне мөстәкыйль эштә кулландыгыз."
Критерии оценивания практической работы
- «5» — карточкадагы барлык биремнәр дөрес үтәлгән, кимендә алты фигыльнең заманы дөрес билгеләнгән, сораулары һәм кушымчалары күрсәтелгән, җөмләләрдә хаталар юк.
- «4» — биремнәрнең күпчелеге дөрес үтәлгән, бер-ике фигыльнең заманы яки кушымчасы билгеләнгәндә хата киткән, җөмлә төзелеше сакланган.
- «3» — өч-дүрт фигыльнең заманы дөрес билгеләнгән, ләкин сорауларны һәм кушымчаларны күрсәтүдә хаталар бар; укытучы ярдәменнән соң эш төзәтелгән.
Рефлексия
Вопрос для ученика | Цель вопроса |
|---|---|
«Бүген фигыльнең нинди заман формаларын өйрәндек?» | Төп төшенчәләрне һәм дәрес нәтиҗәсен аңлауны ачыклау. |
«Заманны билгеләгәндә сиңа нәрсә ярдәм итә: сораумы, кушымчамы, әллә икесе дә?» | Фигыльне тану алгоритмын аңлау дәрәҗәсен ачыклау. |
«Кайсы бирем сиңа иң авыр булды? Ни өчен?» | Алгоритмдагы кыен урыннарны һәм индивидуаль ярдәм ихтыяҗын билгеләү. |
«Киләсе дәрестә нәрсәне тагын бер тапкыр кабатларга кирәк?» | Укучының үз-үзен бәяләвен һәм киләсе уку максатын ачыклау. |
Завершающее слово учителя
"Бүген без фигыльләрнең эш-хәрәкәтне генә түгел, аның кайчан булганын да белдерүен күрдек. Хәзерге, үткән һәм киләчәк заманны билгеләгәндә иң элек сорауга, аннары кушымчага игътибар итегез. Иң еш очрый торган хата — фигыльнең тамырына гына карап, заманын билгеләү; без кушымчаны да тикшерергә тиеш. Киләсе дәрестә заман формаларын зат-сан белән бәйләп, сөйләмдә дөрес кулланырга өйрәнербез."
Домашнее задание
Уровень | Что задать | Зачем |
|---|---|---|
Базовый (обязательный) | Дәреслектәге өйрәнелгән кагыйдәгә таянып, 6 фигыль языгыз: икесе хәзерге, икесе үткән, икесе киләчәк заманда булсын. Һәр фигыльгә сорау куегыз һәм кушымчасын билгеләгез. | Өч заманны аеруны һәм фигыль формасын анализлауны ныгыта; тикшергәндә сорау һәм кушымта туры килүенә игътибар итәргә. |
Средний (повышающий) | Өч заманны кулланып, «Минем бер көнем» темасына 5–6 җөмләдән торган кечкенә текст төзегез. Текстта хәзерге, үткән һәм киләчәк заман фигыльләрен астыгыз. | Заман формаларын бәйләнешле сөйләмдә куллануны үстерә; тикшергәндә җөмлә мәгънәсенең вакыт белән туры килүенә карарга. |
Продвинутый (дополнительный) | «Кичә — бүген — иртәгә» исемле өч өлешле мини-комикс яки рәсемле хикәя ясагыз. Һәр өлештә кимендә ике фигыль кулланыгыз һәм аларның заманын билгеләгез. | Иҗади фикерләүне һәм фигыльләрне реаль сөйләм контекстында дөрес куллануны үстерә; тикшергәндә өч заманның да булуына карарга. |
Контроль сораулар: «Фигыльнең заманын билгеләү өчен нинди сораулар куябыз?», «Үткән заманга ике мисал әйтегез», «Киләчәк заман фигылен җөмләдә кулланыгыз».